Meksykanie chcą ocalić wyjątkowe zwierzę
Regeneracyjne umiejętności aksolotla są niezwykłe: gdy straci on nogę, już po kilku godzinach odrasta mu zupełnie nowa, identyczna kończyna. Jednocześnie naukowcy alarmują, że to ostatni moment, by ocalić naturalną populację tych płazów.
Ten wyjątkowy płaz żyje naturalnie w okolicach jezior Chalco i Xochimilco w Meksyku. Jednak miejsca te, właściwie jezioro Xochimilco, ponieważ Chalco zostało prawie całkowicie osuszone, są poważnie zagrożone zniszczeniem, przez co dalsze istnienie aksolotla jest niepewne. A to płaz jedyny w swoim rodzaju.
Neotenia — zadziwiająca zdolność aksolotla
Nazwa tego niezwykłego stworzenia pochodzi od azteckiego boga ognia i błyskawic – Xolotla, który, aby uniknąć poświęcenia, przemienił się w małego płaza. Obecnie zwierzę to jest symbolem meksykańskiej kultury.
Według naukowych doniesień, niemiecki badacz Alexander von Humboldt spotkał aksolotla na początku XIX wieku, ale pełny jego opis stworzył francuski zoolog Auguste Duméril. Francuz przeprowadzał makabryczne eksperymenty, codziennie rano odcinając aksolotlom zewnętrzne skrzela, które szybko odrastały. Te płazy posiadają bowiem niespotykane zdolności regeneracyjne, niewystępujące u innych kręgowców. Zraniony aksolotl może odbudować niemal każdą część ciała – kończyny, skrzela, a nawet fragmenty mózgu czy oczu. Wraz z wiekiem ich zdolności regeneracyjne słabną, lecz nigdy nie zanikają całkowicie.
Co więcej, aksolotle przez całe życie pozostają w fazie larwalnej. Dorosłe osobniki, tak jak młodsze, są różowawe, żyją w wodzie i mają duże skrzela. Charakterystycznym dla nich zjawiskiem jest neotenia – zdolność larw do rozmnażania się płciowego, wynikająca z szybszego rozwoju narządów rozrodczych względem reszty organizmu. Dzięki tym niezwykłym właściwościom aksolotle zdobyły popularność w laboratoriach, gdzie bada się na nich procesy transplantacji, wady serca oraz prowadzi badania z dziedziny endokrynologii i genetyki.
Narażone na wyginięcie
Niszczenie naturalnych siedlisk, pogorszenie jakości wód (przez działalność oczyszczalni ścieków oraz odpady obecne w kanałach), infekcje bakteryjne, a także zmiany klimatyczne doprowadziły sytuację gatunku do punktu krytycznego.
Populacja aksolotla meksykańskiego w jeziorze Xochimilco i pobliskich kanałach jest dziś mocno zagrożona. Wskutek urbanizacji Meksyku płazy giną. Dawniej naukowcy notowali w tym obszarze około 6000 aksolotli na kilometr kwadratowy, natomiast według danych Meksykańskiego Narodowego Uniwersytetu Autonomicznego (UNAM) z 2023 roku, obecnie jest ich tylko 36.
Międzynarodowa Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych uznała Ambystoma mexicanum za gatunek krytycznie zagrożony, nadając mu najwyższą kategorię ryzyka. Aktualnie na wolności żyje jedynie od 700 do 1200 osobników, zamieszkujących kilka miejsc na jeziorze Xochimilco.
Naukowcy starają się przywrócić naturalne środowiska tych wyjątkowych płazów. Hodowla aksolotli prowadzona jest także w laboratoriach właśnie w celu ich ochrony.
Gatunek objęty jest specjalną ochroną meksykańskiego rządu oraz znajduje się pod nadzorem Konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami zagrożonymi wyginięciem (CITES).
Handel tym gatunkiem jest prawnie zabroniony.
