Historycy odkryli prawie 3000 nieznanych fotografii zniszczonej Warszawy

Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego oraz Dom Spotkań z Historią po raz pierwszy zaprezentowały niezwykłą kolekcję blisko 3 tysięcy nieznanych fotografii zrujnowanej Warszawy. Zdjęcia pochodzą z prywatnych zbiorów Andrzeja Nitscha, architekta i fotografa, który w latach 40. pracował w Biurze Odbudowy Stolicy.

To wyjątkowe odkrycie – archiwum, które przez dziesięciolecia pozostawało w rękach rodziny, teraz trafiło do historyków.

Warszawa w ruinach – oczami architekta odbudowy

Fotografie dokumentują miasto w pierwszych latach po II wojnie światowej – zniszczone, ale stopniowo podnoszące się z gruzów. Większość zdjęć powstała w latach 1945–1948, w czasie, gdy powołane do życia Biuro Odbudowy Stolicy (BOS) decydowało o losach poszczególnych budynków.

Na zdjęciach Nitscha widać zarówno ruiny warszawskich pałaców i kamienic, jak i pierwsze ślady odbudowy – drewniane konstrukcje, warsztaty, prowizoryczne biura architektów.

Wśród uchwyconych miejsc znalazły się m.in.:

• Pałac Teppera przy ul. Miodowej, rozebrany ostatecznie w 1948 roku,
• pałacyk Bacciarellego przy ul. Bagatela, który spotkał podobny los,
• pierwsze domki fińskie na Polu Mokotowskim – symbol tymczasowej odbudowy, w jednym z których przez pewien czas mieszkał Ryszard Kapuściński.

Bezcenne źródło wiedzy o odbudowie stolicy

Zdjęcia Andrzeja Nitscha to dziś nieocenione źródło dla historyków i architektów, którzy badają najwcześniejsze etapy odbudowy Warszawy.

Fotograf i architekt wykazał się niezwykłą skrupulatnością – każde zdjęcie opatrzył opisem, datą i lokalizacją, tworząc swoisty wizualny katalog miasta, które z ruin próbowało wrócić do życia.

Instytut Strat Wojennych planuje obecnie digitalizację całej kolekcji, a w styczniu 2026 roku, wspólnie z Domem Spotkań z Historią, zorganizuje wystawę plenerową prezentującą wybrane fotografie.

Andrzej Nitsch – architekt, dokumentalista, pasjonat historii

Andrzej Nitsch (1911–2002) był jednym z warszawskich architektów pracujących przy powojennej odbudowie stolicy. Działał w Stowarzyszeniu Architektów Polskich (SARP) i był redaktorem czasopisma „Architektura”.

Choć zawodowo specjalizował się w projektach szpitali i uzdrowisk, prywatnie był prawdziwym pasjonatem historii i fotografii. Dokumentował nie tylko Warszawę, ale też Kraków, polskie zamki, synagogi i cerkwie łemkowskie.

Część jego dorobku już wcześniej trafiła do Narodowego Instytutu Dziedzictwa, ale to właśnie zbiór przekazany do ISW uznaje się dziś za najpełniejszy i najcenniejszy zapis pierwszych lat powojennej Warszawy.

Nowe spojrzenie na odbudowę stolicy

Odnalezione fotografie to nie tylko dokument – to emocjonalne świadectwo czasu, gdy Warszawa próbowała powstać z gruzów. Dzięki kolekcji Andrzeja Nitscha możemy spojrzeć na to, jak odwaga, determinacja i pasja tysięcy ludzi tworzyły miasto od nowa.

Wystawa, nad którą pracuje Instytut Strat Wojennych, zapowiada się jako jedno z najważniejszych wydarzeń historycznych 2026 roku.