Historyczny sukces Bhutanu: koniec wścieklizny przenoszonej przez psy
Światowa Organizacja Zdrowia potwierdziła 4 września 2026 roku, że Bhutan jako pierwszy kraj w regionie Azji Południowo-Wschodniej WHO wyeliminował wściekliznę przenoszoną przez psy jako problem zdrowia publicznego. Od czerwca 2023 roku w kraju nie odnotowano ani jednego zgonu człowieka z powodu tej choroby.
Wścieklizna po wystąpieniu objawów klinicznych jest niemal zawsze śmiertelna, ale jednocześnie w pełni możliwa do uniknięcia – dzięki szczepieniu psów, będących źródłem nawet 99 procent ludzkich zachorowań na świecie, oraz dzięki szybkiemu dostępowi do profilaktyki poekspozycyjnej, czyli przemywania ran, szczepionki i, w razie potrzeby, immunoglobuliny przeciw wściekliźnie. Bhutan osiągnął ten wynik dzięki ponad dekadzie skoordynowanych działań w ramach Krajowego Przyspieszonego Programu Zarządzania Populacją Psów i Kontroli Wścieklizny, który połączył masowe szczepienia psów, zarządzanie ich populacją, zaangażowanie lokalnych społeczności oraz zintegrowany nadzór nad zdrowiem ludzi i zwierząt.
Zanim WHO nadała krajowi status walidacji, przeprowadzono dwuetapową, szczegółową ocenę – analizę dokumentacji oraz misję terenową w dniach 17–22 sierpnia 2026 roku, obejmującą wizyty w placówkach na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, przegląd laboratoriów, ocenę obszarów przygranicznych oraz konsultacje z zaangażowanymi stronami. Zajął się tym regionalny zespół oceniający, wspierany przez WHO oraz Światową Organizację Zdrowia Zwierząt (WOAH).
Dyrektor generalny WHO, dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, nie krył uznania dla osiągnięcia Bhutanu: „Gratuluję Bhutanowi tego historycznego osiągnięcia, które jest kolejnym krokiem w stronę naszego celu, jakim jest zakończenie do 2030 roku ludzkich zgonów z powodu wścieklizny przenoszonej przez psy. Sukces Bhutanu pokazuje, że zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska, które współdzielimy, są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Jednocząc pracowników służby zdrowia, weterynarzy i społeczności lokalne, Bhutan pokazał, że walkę z wścieklizną wygrywa się nie w odosobnieniu, lecz dzięki solidarności wszystkich sektorów.”
Szczególne słowa uznania popłynęły też pod adresem wolontariuszy De-suung, znanych jako „Strażnicy Pokoju”. Jak zauważył dr Nilesh Buddha, pełniący obowiązki dyrektora regionalnego WHO ds. Azji Południowo-Wschodniej: „Bhutan pokazał, że wyeliminowanie wścieklizny przenoszonej przez psy jest możliwe, gdy silne przywództwo krajowe, dojrzałe podejście One Health i społeczności lokalne łączą się wokół wspólnego celu. Zaangażowanie pracowników służby zdrowia, specjalistów weterynarii oraz wolontariuszy De-suung […] pomogło dotrzeć ze szczepieniami psów, zarządzaniem ich populacją i edukacją społeczności do każdego zakątka kraju. Osiągnięcie Bhutanu stanowi ważny przykład dla innych krajów naszego regionu.”
Minister zdrowia Bhutanu podkreślił z kolei rolę inicjatywy królewskiej, stojącej u podstaw całego programu: „Ta walidacja to dumny i historyczny moment dla Bhutanu, możliwy dzięki wizjonerskiemu przywództwu Jego Królewskiej Mości Króla, który łaskawie zainicjował Ogólnokrajowy Przyspieszony Program Zarządzania Populacją Psów i Kontroli Wścieklizny.” Zapowiedział też, że resorty zdrowia oraz rolnictwa i hodowli będą kontynuować działania – w tym powszechny, bezpłatny dostęp do profilaktyki poekspozycyjnej we wszystkich dwudziestu dystryktach kraju, dalsze masowe szczepienia psów oraz wzmocniony nadzór epidemiologiczny, również we współpracy z sąsiadującymi stanami Indii.
Dr Bhupinder Kaur Aulakh, przedstawicielka WHO w Bhutanie, podsumowała to osiągnięcie jako owoc długofalowej strategii: „Walidacja Bhutanu to owoc wieloletnich inwestycji w podejście One Health oraz w powszechny dostęp do opieki zdrowotnej. WHO miało zaszczyt towarzyszyć Ministerstwu Zdrowia i mieszkańcom Bhutanu na tej drodze i pozostaje zaangażowane we wspieranie kraju w utrzymaniu i wzmacnianiu systemów, które doprowadziły do tego osiągnięcia.”
Sukces Bhutanu wpisuje się w globalną inicjatywę „Zero by 30”, prowadzoną wspólnie przez WHO, WOAH i FAO, której celem jest całkowite wyeliminowanie ludzkich zgonów z powodu wścieklizny przenoszonej przez psy na całym świecie do 2030 roku. Według danych z września 2026 roku aż 65 krajów wyeliminowało już co najmniej jedną zaniedbaną chorobę tropikalną – a historia Bhutanu pokazuje, że przy odpowiednim zaangażowaniu władz, służby zdrowia i lokalnych społeczności nawet tak trudne do pokonania choroby można skutecznie wyeliminować.
Źródła: World Health Organization
