Drzewa wrócą na Rynek Główny w Krakowie. Miasto ogłosiło przetarg na wielką zieloną zmianę
Po latach dominacji kamienia i utwardzonej nawierzchni jeden z najbardziej rozpoznawalnych placów w Polsce ma odzyskać część dawnej zieleni. Zarząd Zieleni Miejskiej w Krakowie ogłosił przetarg na realizację projektu „Posadźmy drzewa na Rynku Głównym”. To już nie tylko koncepcja – przedsięwzięcie ma pozwolenie na budowę, dokumentację przygotowaną przez specjalistów Politechniki Krakowskiej i akceptację służb konserwatorskich.
Nowe drzewa mają pojawić się między innymi w sąsiedztwie kościoła św. Wojciecha, Wieży Ratuszowej, fontanny, wzdłuż pierzei oraz po zachodniej stronie Rynku. Projekt zakłada przy tym coś więcej niż samo wykucie otworów w nawierzchni i umieszczenie w nich sadzonek. Pod powierzchnią jednego z najcenniejszych placów Europy powstanie specjalna infrastruktura, która ma zapewnić drzewom wodę, powietrze i miejsce potrzebne do rozwoju korzeni.
Pomysł mieszkańców staje się rzeczywistością
Historia projektu zaczęła się od mieszkańców Krakowa. W 2022 roku propozycja „Posadźmy drzewa na Rynku Głównym” zdobyła 20 175 głosów i zwyciężyła wśród projektów ogólnomiejskich Budżetu Obywatelskiego. Jej autorzy chcieli przywrócić placowi więcej cienia i zwiększyć powierzchnię biologicznie czynną w miejscu, które w upalne dni potrafi mocno się nagrzewać.
Droga od głosowania do rozpoczęcia inwestycji okazała się jednak znacznie dłuższa niż w przypadku zwykłego nasadzenia.
Rynek Główny leży na obszarze wpisanym na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pod jego nawierzchnią przebiegają instalacje techniczne, ale znajdują się tam również niezwykle cenne warstwy archeologiczne. Zanim więc projektanci mogli wskazać miejsca dla nowych drzew, potrzebne były m.in. badania geotechniczne i georadarowe, analizy mikroklimatu, nasłonecznienia, możliwości rozwoju systemów korzeniowych oraz wpływu zieleni na historyczne osie widokowe.
Koncepcję opracował interdyscyplinarny zespół Politechniki Krakowskiej przy współpracy Zarządu Zieleni Miejskiej i innych specjalistów.
W czerwcu 2026 roku inwestycja otrzymała pozwolenie na budowę. Kolejny przełom nastąpił 2 września, kiedy ZZM ogłosił postępowanie na wykonanie prac budowlanych, nasadzenia oraz późniejszą pielęgnację drzew. Termin składania ofert wyznaczono na 17 września 2026 roku.
Pod każdym drzewem powstanie specjalna przestrzeń dla korzeni
Samo sadzenie będzie prawdopodobnie najmniej skomplikowaną częścią całej operacji.
Dla każdego drzewa ma powstać specjalna podziemna „donica” wypełniona odpowiednio przygotowanym podłożem. System ma chronić glebę przed nadmiernym zagęszczeniem i jednocześnie zapewniać korzeniom dostęp do powietrza oraz wody.
Zmieni się również sposób gospodarowania częścią deszczówki. Nawierzchnia w sąsiedztwie drzew zostanie ułożona w taki sposób, aby woda mogła przedostawać się do stref korzeniowych, zamiast natychmiast odpływać do kanalizacji.
To szczególnie ważne w mocno utwardzonych centrach miast, gdzie drzewa muszą mierzyć się nie tylko z wysokimi temperaturami, ale również z niewielką ilością dostępnej gleby i wody.
Jak podkreślał kierujący zespołem ekspertów dr inż. arch. kraj. Wojciech Bobek:
– W sadzeniu drzew na Rynku Głównym nie chodzi o ilość, lecz o jakość.
Projektanci chcą więc stworzyć warunki, dzięki którym drzewa nie będą jedynie krótkotrwałą dekoracją, lecz elementem Rynku na wiele kolejnych dekad.
Robinie, klony, dęby i lipy
Dobór gatunków również nie jest przypadkowy. Eksperci przeanalizowali, które drzewa mają największe szanse poradzić sobie ze specyficznymi warunkami panującymi w centrum Krakowa.
Wybrano pięć gatunków.
Na Rynku mają pojawić się robinie białe odmiany „Unifoliola”, które były już historycznie związane z tym miejscem, a także odporne na suszę i zasolenie klony polne „Elsrijk”. W pobliżu kościoła św. Wojciecha zaplanowano kolumnowe dęby szypułkowe „Monument”. Po wschodniej stronie Sukiennic przewidziano natomiast lipy drobnolistne oraz srebrzyste.
Rozmieszczenie roślin podporządkowano nie tylko warunkom pod powierzchnią placu. Drzewa nie mogą zasłaniać najważniejszych zabytków ani charakterystycznych perspektyw widokowych.
Jednocześnie Rynek nadal ma pozostać przestrzenią pozwalającą organizować duże wydarzenia, koncerty, jarmarki i uroczystości.
Krakowski Rynek nie zawsze był tak kamienny
Dzisiejszy wygląd Rynku Głównego może sprawiać wrażenie oczywistego, ale historyczne fotografie pokazują zupełnie inny obraz.
Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku na placu znajdowało się znacznie więcej zieleni. Z ustaleń zespołu Politechniki Krakowskiej wynika, że w 1908 roku rosły tam aż 172 drzewa. W kolejnych dekadach wygląd placu stopniowo się zmieniał, a wiele drzew zniknęło.
Dlatego obecny projekt jest w pewnym sensie nie tylko zazielenianiem centrum, ale również nawiązaniem do wcześniejszego wyglądu tego miejsca.
Zmienia się natomiast sposób sadzenia. Dzisiejsze nasadzenia poprzedzają badania georadarowe i analizy komputerowe, a pod ziemią przygotowywana jest infrastruktura zapewniająca roślinom znacznie lepsze warunki rozwoju.
Zieleń bez naruszania historii
Szczególnym wyzwaniem było pogodzenie dwóch pozornie sprzecznych celów: ochrony jednego z najcenniejszych historycznych placów Europy i dostosowania go do potrzeb współczesnego miasta.
Projekt uzyskał pozytywną opinię służb konserwatorskich. Lokalizacje nowych nasadzeń dobierano tak, aby nie naruszyć podziemnych reliktów ani nie zmienić najważniejszych historycznych widoków.
Podczas realizacji potrzebne będą jednak również bardziej przyziemne prace. Przetarg przewiduje przebudowę fragmentów sieci elektrycznej, gazowej, kanalizacji deszczowej i ogólnospławnej, rozbiórkę części istniejącej nawierzchni oraz przygotowanie nowych miejsc dla korzeni. Całość ma być prowadzona pod nadzorem archeologicznym.
Roboty będą etapowane, aby możliwie najmniej utrudniać życie mieszkańcom, turystom i przedsiębiorcom oraz nie sparaliżować licznych wydarzeń odbywających się na Rynku.
Drzewa będą pod opieką aż do 2031 roku
Kraków chce uniknąć częstego problemu miejskich nasadzeń, w których najwięcej uwagi poświęca się samemu momentowi posadzenia drzewa, a znacznie mniej jego późniejszemu przetrwaniu.
Dlatego obowiązki przyszłego wykonawcy nie skończą się wraz ze wbiciem ostatniej łopaty.
Przetarg obejmuje również wieloletnią pielęgnację nowych drzew – aż do 2031 roku. Miasto chce w ten sposób zwiększyć ich szanse na prawidłowe ukorzenienie się i przystosowanie do wymagających warunków ścisłego centrum.
To właśnie ten element może zdecydować, czy zielona zmiana będzie widoczna tylko przez pierwszych kilka sezonów, czy rzeczywiście pozostanie z Krakowem na pokolenia.
Rynek Główny nie zamieni się oczywiście w park i nie taki jest cel projektu. Nadal pozostanie ogromnym historycznym placem, jednym z symboli Krakowa i przestrzenią wielkich miejskich wydarzeń.
Zmiana może być jednak bardzo odczuwalna. Więcej koron drzew oznacza w przyszłości więcej naturalnego cienia, miejsca zatrzymujące część wody opadowej i kolejne fragmenty zieleni w samym sercu miasta.
Po czterech latach od głosowania mieszkańców projekt wszedł właśnie w jeden z najważniejszych etapów. Jeśli postępowanie zakończy się wyborem wykonawcy, charakterystyczny obraz krakowskiego Rynku zacznie się stopniowo zmieniać.
I tym razem będzie to zmiana w kolorze zielonym.
Źródła:
Zarząd Zieleni Miejskiej – pozwolenie na budowę dla projektu „Posadźmy drzewa na Rynku Głównym”
Kraków.pl – koncepcja nowych drzew na Rynku Głównym
Budżet Obywatelski Krakowa – projekt „Posadźmy drzewa na Rynku Głównym”
