Woda, słońce i wodór zamiast diesla. Nigeryjski system zasila szpitale i produkuje tlen
W szpitalu brak prądu może oznaczać znacznie więcej niż zgaszone światło. Bez energii przestają działać urządzenia medyczne, zagrożone jest przechowywanie leków i szczepionek, a w najtrudniejszych sytuacjach nawet rutynowy zabieg może stać się niebezpieczny. Nigeryjski przedsiębiorca Derick Nwasor postanowił odpowiedzieć na ten problem technologią o sugestywnej nazwie Just Add Water.
System wykorzystuje energię słoneczną, wodór i regeneracyjne ogniwo paliwowe, a przy okazji wytwarza tlen medyczny bezpośrednio przy szpitalu. Pierwsze instalacje działają już w trzech placówkach w Lagos. Według danych przedstawionych przez Royal Academy of Engineering wytworzyły ponad 100 MWh czystej energii oraz 17,8 tys. litrów tlenu medycznego, wspierając funkcjonowanie szpitali zapewniających opiekę ponad 11 tys. pacjentów.
Projekt został właśnie wyróżniony przez brytyjską Royal Academy of Engineering. Derick Nwasor znalazł się wśród 16 innowatorów zakwalifikowanych do edycji 2026 Africa Prize for Engineering Innovation – największego na kontynencie programu nagradzającego rozwiązania inżynieryjne odpowiadające na lokalne problemy społeczne i gospodarcze.
Niemal stracił życie. Później zaczął szukać rozwiązania
Historia Just Add Water nie rozpoczęła się wyłącznie w laboratorium.
Nwasor urodził się i wychował w Nigerii, gdzie przerwy w dostawach energii są dla wielu mieszkańców częścią codzienności. Z czasem zainteresował się problemem ubóstwa energetycznego, jednak prawdziwym impulsem do działania stało się osobiste doświadczenie.
Sam trafił do szpitala i – jak wspomina – niemal stracił życie, ponieważ placówka nie była w stanie zapewnić stabilnych dostaw energii elektrycznej i tlenu potrzebnych podczas jego leczenia. To wydarzenie sprawiło, że zainteresowanie technologią zamieniło się w konkretny projekt biznesowy.
– W szpitalu energia i tlen nie są czymś, co po prostu dobrze mieć. Decydują o tym, kto przeżyje. Just Add Water powstało po to, aby lekarze mogli skupić się na leczeniu, a nie na oleju napędowym, oraz żeby szpitale miały światło i tlen wtedy, gdy są najbardziej potrzebne – tłumaczy Nwasor.
Wraz z Joy Egbe założył firmę Newdigit i rozpoczął prace nad systemem, który miał jednocześnie rozwiązać dwa problemy szczególnie dotkliwe dla wielu afrykańskich placówek: niestabilne zasilanie oraz trudności z dostępem do tlenu medycznego.
Jak działa Just Add Water?
Nazwa może sugerować, że urządzenie wytwarza energię bezpośrednio z wody, ale mechanizm jest bardziej złożony. Źródłem energii pierwotnej są panele fotowoltaiczne.
Gdy dostępna jest energia słoneczna, system wykorzystuje ją do elektrolizy – rozdzielenia wody na wodór i tlen. Tlen jest przechwytywany i może zostać wykorzystany w placówce medycznej. Wodór jest natomiast magazynowany, a kiedy produkcja energii słonecznej spada, trafia do ogniwa paliwowego, które ponownie przekształca zgromadzoną w nim energię w elektryczność.
W ten sposób jedna instalacja może pełnić kilka funkcji: dostarczać prąd, produkować tlen medyczny i tworzyć zapas energii na czas, gdy panele fotowoltaiczne nie pokrywają aktualnego zapotrzebowania.
Według Royal Academy of Engineering rozwiązanie opracowane przez Newdigit łączy funkcję elektrolizera i ogniwa paliwowego w jednym systemie. Do jego budowy wykorzystywane są m.in. katalizatory oparte na nanocząstkach żelaza. Zespół stosuje także system sztucznej inteligencji do monitorowania membrany wymiany protonowej PEM, która jest jednym z kluczowych elementów urządzenia.
Konstruktorzy zwracają również uwagę na praktyczny szczegół: urządzenie zaprojektowano tak, aby mogło korzystać ze zwykłej wody wodociągowej zamiast wymagać stałego dostępu do kosztownej, ultraczystej wody laboratoryjnej.
Problem jest znacznie większy niż jeden szpital
Technologia powstała w odpowiedzi na realną potrzebę nigeryjskiej ochrony zdrowia.
Według Światowej Organizacji Zdrowia około 40–50 proc. placówek podstawowej opieki zdrowotnej w Nigerii doświadcza problemów z niezawodnością dostaw energii. WHO opisuje przypadki, w których podczas porodu personel musiał korzystać ze światła latarki, a awarie zasilania utrudniały przechowywanie szczepionek czy udzielanie pomocy w nagłych przypadkach.
Problem dotyczy zresztą całego regionu. WHO szacuje, że w Afryce Subsaharyjskiej tylko około połowy szpitali ma dostęp do niezawodnej energii elektrycznej. W krajach o niskich i niższych średnich dochodach blisko miliard ludzi korzysta z placówek medycznych pozbawionych niezawodnego zasilania lub dostępu do elektryczności w ogóle.
W Nigerii problem jest na tyle poważny, że władze federalne uruchomiły działania zmierzające do zwiększenia niezawodności energetycznej szpitali. W 2025 roku powołano międzyresortowe struktury mające wspierać elektryfikację placówek ochrony zdrowia, a rząd określił ograniczenie szpitalnych blackoutów jako jeden z istotnych elementów poprawy funkcjonowania systemu.
Trzy szpitale już korzystają z technologii
Najważniejsze jest jednak to, że Just Add Water nie znajduje się już wyłącznie na etapie laboratoryjnego prototypu.
System działa w trzech szpitalach w Lagos. Royal Academy of Engineering podaje, że dotychczasowe instalacje wygenerowały ponad 100 MWh czystej energii oraz 17 800 litrów tlenu medycznego. Z rozwiązania korzystają placówki, które łącznie zapewniły opiekę ponad 11 100 pacjentom.
Nie oznacza to oczywiście, że każdy z tych pacjentów otrzymał wyprodukowany przez instalację tlen. Liczba odnosi się do osób objętych opieką w szpitalach korzystających z rozwiązania.
Według organizatorów Africa Prize niektóre z placówek odnotowały całkowite wyeliminowanie zależności od generatorów dieslowskich, a także zmniejszenie kosztów operacyjnych. Szacowana redukcja emisji związana z obecnymi instalacjami przekracza 77 tys. kilogramów CO₂ rocznie.
Na swojej stronie Newdigit podkreśla, że system może być skonfigurowany w różnych wariantach mocy, a jego zadaniem jest dostarczanie szpitalom energii, tlenu oraz zapasowego źródła zasilania bez konieczności traktowania sieci energetycznej lub generatora diesla jako jedynego zabezpieczenia.
Teraz może przyjść czas na większą skalę
Nwasor nie ukrywa, że obecna wersja technologii nadal wymaga udoskonaleń. Jednym z najbardziej przyziemnych problemów okazała się… przestrzeń.
Panele fotowoltaiczne można umieścić na dachach, ale urządzenia odpowiedzialne za wodór i tlen potrzebują dodatkowego miejsca wewnątrz obiektu. Nie każdy szpital może sobie na to pozwolić.
Dlatego kolejny etap projektu zakłada stworzenie bardziej kompaktowego, samodzielnego modułu, który można byłoby instalować bez konieczności budowania specjalnych pomieszczeń. Zespół pracuje również nad poprawą zarządzania temperaturą i wodą oraz gromadzi dane z dotychczasowych instalacji potrzebne do bezpiecznego zwiększania skali przedsięwzięcia.
Nwasor chciałby rozszerzyć obecne trzy wdrożenia o kolejnych pięć instalacji, tak aby objąć rozwiązaniem całą społeczność Sangotedo w Lagos.
Pomóc może w tym Africa Prize for Engineering Innovation.
W tegorocznej edycji do programu wybrano 16 przedsiębiorców z 11 państw Afryki. Przez osiem miesięcy otrzymują wsparcie biznesowe, techniczne i mentoringowe. Finał odbędzie się w październiku 2026 roku w Johannesburgu. Zwycięzca otrzyma 50 tys. funtów, a trzech finalistów po 10 tys. funtów. Dodatkowe 5 tys. funtów przewidziano dla laureata nagrody One-to-Watch wybieranego przez publiczność.
Derick Nwasor nie jest więc jeszcze zwycięzcą konkursu – znalazł się w ścisłej szesnastce innowatorów, którzy będą rywalizować o nagrodę.
Technologia, która rozwiązuje kilka problemów jednocześnie
Najciekawsze w Just Add Water jest połączenie kilku potrzeb w jednym urządzeniu.
Energia słoneczna zasila szpital i elektrolizer. Produkowany w tym procesie tlen może być wykorzystywany medycznie. Wodór pozwala przechować część energii i odzyskać ją później w ogniwie paliwowym. Jednocześnie ograniczana jest potrzeba spalania oleju napędowego i transportowania butli z tlenem z oddalonych zakładów.
To właśnie takie rozwiązania mogą mieć szczególną wartość tam, gdzie problemem nie jest brak zaawansowanej aparatury medycznej, ale coś znacznie bardziej podstawowego – pewność, że po naciśnięciu włącznika urządzenie naprawdę będzie miało prąd.
Technologia Nwasora jest nadal rozwijana i będzie musiała udowodnić swoją niezawodność, opłacalność oraz możliwość działania na dużą skalę. Pierwsze wdrożenia pokazują jednak, że nie jest już tylko ciekawym pomysłem zapisanym na papierze.
Działa w prawdziwych szpitalach.
A pomysł człowieka, który kiedyś sam znalazł się w niebezpieczeństwie z powodu niedoboru energii i tlenu, może w przyszłości pomóc sprawić, aby inni pacjenci nie musieli doświadczać podobnej sytuacji.
Źródła
Royal Academy of Engineering – Derick Nwasor i projekt Just Add Water
Royal Academy of Engineering – 16 finalistów Africa Prize 2026
Newdigit – oficjalna strona technologii Just Add Water
WHO – problemy z zasilaniem placówek medycznych w Nigerii
