Dane z kosmosu pomogą chronić Polskę przed powodziami i suszą. Rusza ważna współpraca

14 października 2026 Jarema Świt 0 Comments

Satelity krążące setki kilometrów nad Ziemią mogą pomóc chronić polskie miasta, wsie i gospodarstwa rolne przed skutkami powodzi oraz suszy. Polska Agencja Kosmiczna i Wody Polskie podpisały porozumienie, dzięki któremu informacje pozyskiwane z kosmosu będą wykorzystywane do lepszego monitorowania rzek, zbiorników wodnych i terenów zagrożonych ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. To kolejny przykład pokazujący, że technologie kosmiczne mogą mieć bardzo praktyczne zastosowanie w codziennym życiu.

Satelity pomogą zadbać o bezpieczeństwo mieszkańców

12 października 2026 roku w Warszawie podpisano porozumienie pomiędzy Polską Agencją Kosmiczną (POLSA) a Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie. Dokument sygnowali prezes POLSA dr Marta Wachowicz oraz prezes Wód Polskich Mateusz Balcerowicz.

Celem współpracy jest wykorzystanie danych satelitarnych w gospodarce wodnej, przede wszystkim do ograniczania ryzyka powodziowego, monitorowania suszy oraz planowania inwestycji poprawiających bezpieczeństwo mieszkańców.

Dzięki obserwacjom prowadzonym z orbity możliwe jest analizowanie ogromnych obszarów w stosunkowo krótkim czasie. Satelity dostarczają informacji o zmianach zachodzących w dolinach rzecznych, zbiornikach wodnych, na terenach rolniczych i w otoczeniu infrastruktury hydrotechnicznej.

To szczególnie cenne w sytuacjach, gdy tradycyjne obserwacje terenowe są utrudnione, na przykład podczas intensywnych opadów lub rozległych podtopień.

Nowa współpraca ma sprawić, że dane zbierane z kosmosu będą częściej przekładane na konkretne informacje przydatne instytucjom odpowiedzialnym za bezpieczeństwo wodne Polski.

Powódź widoczna nawet przez chmury

Jednym z najbardziej obiecujących zastosowań technologii satelitarnych jest obserwacja terenów zagrożonych zalaniem.

Szczególną rolę mogą odegrać satelity radarowe, które – w odróżnieniu od tradycyjnych urządzeń rejestrujących światło widzialne – potrafią prowadzić obserwacje powierzchni Ziemi również w nocy i przy dużym zachmurzeniu.

Dlaczego to takie ważne?

W czasie intensywnych opadów, kiedy ryzyko powodzi rośnie, niebo często zasłaniają gęste chmury. Zwykłe zdjęcia satelitarne mogą wtedy nie dostarczać wystarczających informacji. Radar pozwala jednak uzyskiwać dane niezależnie od światła słonecznego i w wielu sytuacjach przenikać przez warstwę chmur.

Na podstawie takich obserwacji specjaliści mogą określać zasięg zalanych terenów, śledzić zmiany powierzchni wody i wskazywać miejsca wymagające dodatkowej kontroli.

Wyobraźmy sobie rzekę, która po długotrwałych opadach występuje z brzegów. Zamiast polegać wyłącznie na zgłoszeniach mieszkańców i obserwacjach z ziemi, służby mogą wykorzystać także zobrazowania satelitarne, aby uzyskać szerszy obraz sytuacji.

Informacje te, połączone z pomiarami hydrologicznymi i modelami prognostycznymi, mogą ułatwiać podejmowanie decyzji dotyczących ochrony zagrożonych obszarów.

Satelity nie zastąpią jednak wodowskazów, prognoz meteorologicznych ani pracy służb ratunkowych. Będą dodatkowym źródłem informacji, zwiększającym możliwości monitorowania zagrożeń.

Nie tylko powodzie. Kosmos pomoże również w walce z suszą

Choć powodzie bywają gwałtowne i widoczne niemal natychmiast, susza rozwija się często stopniowo. Jej pierwsze oznaki mogą pojawiać się na długo przed tym, zanim mieszkańcy zauważą wyraźny spadek poziomu wody w rzekach czy wysychanie roślin.

Właśnie tutaj dane satelitarne również mogą okazać się niezwykle przydatne.

Obserwacje z orbity pozwalają analizować między innymi stan roślinności, wilgotność gleby, zmiany pokrycia terenu oraz powierzchnię zbiorników wodnych. Dzięki temu można lepiej oceniać, gdzie niedobory wody stają się szczególnie dotkliwe.

Takie informacje mają znaczenie nie tylko dla instytucji zajmujących się gospodarką wodną, ale również dla rolnictwa.

Wczesne rozpoznanie pogarszających się warunków może wspierać planowanie działań ograniczających skutki suszy, takich jak poprawa retencji, czyli zatrzymywania wody w krajobrazie.

To ważne, ponieważ skuteczna ochrona przed suszą nie polega wyłącznie na reagowaniu wtedy, gdy zaczyna brakować wody. Równie istotne jest wcześniejsze rozpoznawanie zagrożeń i rozsądne gospodarowanie dostępnymi zasobami.

Zastosowanie obserwacji satelitarnych może pomóc lepiej wskazywać obszary, w których takie działania są najbardziej potrzebne.

Z kosmosu można sprawdzać także stan zapór i zbiorników

Porozumienie obejmuje jeszcze jeden interesujący obszar: wykorzystanie danych satelitarnych do monitorowania infrastruktury wodnej.

Chodzi między innymi o zapory, budowle piętrzące oraz otoczenie zbiorników przeciwpowodziowych.

W tym celu możliwe jest zastosowanie interferometrii radarowej, znanej jako InSAR. Technologia ta polega na porównywaniu sygnałów radarowych rejestrowanych podczas kolejnych przelotów satelity nad tym samym obszarem.

Dzięki odpowiedniej analizie można wykrywać nawet niewielkie przemieszczenia powierzchni terenu czy wybranych elementów infrastruktury.

Takie pomiary mogą pomóc specjalistom zauważyć zmiany wymagające dokładniejszego sprawdzenia, zanim staną się poważniejszym problemem.

Nie oznacza to, że satelity będą samodzielnie oceniać bezpieczeństwo każdej zapory. Pomiary kosmiczne mają uzupełniać tradycyjne kontrole techniczne i badania prowadzone na miejscu.

Współpraca obejmie również obserwowanie zjawisk lodowych na rzekach, w tym tworzenia się oraz zanikania pokrywy lodowej. Informacje o takich procesach mogą być przydatne podczas zimowego monitorowania zagrożeń hydrologicznych.

Polska rozwija własny system informacji satelitarnej

Nowe porozumienie jest również elementem rozwoju Narodowego Systemu Informacji Satelitarnej (NSIS).

Jego założeniem jest ułatwienie administracji publicznej dostępu do informacji uzyskiwanych dzięki obserwacjom Ziemi oraz przekształcanie surowych danych w praktyczne narzędzia analityczne.

Sama możliwość wykonania zdjęcia lub pomiaru z kosmosu nie wystarcza. Najważniejsze jest odpowiednie przetworzenie informacji, ich interpretacja i udostępnienie we właściwym momencie osobom podejmującym decyzje.

Dobrym przykładem wcześniejszych polskich działań w tym obszarze jest projekt Sat4Envi, realizowany przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej we współpracy z Centrum Badań Kosmicznych PAN, Akademickim Centrum Komputerowym CYFRONET AGH i Polską Agencją Kosmiczną.

Jego celem było udostępnianie danych pochodzących między innymi z europejskiego programu obserwacji Ziemi Copernicus oraz satelitów meteorologicznych.

Rozwijanie kolejnych zastosowań takich technologii może być również szansą dla polskich naukowców i przedsiębiorstw zajmujących się analizą danych, teledetekcją oraz tworzeniem oprogramowania.

Zamiast ograniczać się do pozyskiwania informacji satelitarnych, Polska może rozwijać rozwiązania dostosowane do konkretnych potrzeb krajowych instytucji.

Technologia, która może naprawdę zmieniać codzienne życie

Korzyści płynące z wykorzystania danych satelitarnych nie zawsze są widoczne na pierwszy rzut oka. Nie oznaczają przecież pojawienia się nowego urządzenia w domu czy kolejnej aplikacji w telefonie.

Ich znaczenie może być jednak znacznie większe.

Lepsze rozpoznawanie zagrożenia powodziowego to możliwość sprawniejszego planowania działań ochronnych. Dokładniejsze monitorowanie suszy może wspierać rolników i gospodarowanie wodą. Z kolei obserwowanie zmian w otoczeniu zapór i zbiorników może pomagać w utrzymaniu ważnej infrastruktury.

Są to zastosowania, w których nowoczesna technologia może bezpośrednio wspierać bezpieczeństwo ludzi, ochronę środowiska i funkcjonowanie gospodarki.

Warto przy tym podkreślić, że podpisanie porozumienia jest początkiem współpracy, a nie zakończeniem wdrożenia gotowego systemu. O jego rzeczywistych efektach zdecyduje sposób wykorzystania danych w praktyce.

Już sam kierunek zmian daje jednak powody do optymizmu.

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu satelity kojarzyły się przede wszystkim z odległą eksploracją kosmosu, wielkimi odkryciami naukowymi i technologiami niedostępnymi w codziennym życiu. Dzisiaj informacje pozyskiwane z orbity mogą pomagać chronić konkretne miejscowości, pola uprawne, rzeki i domy.

A to jedna z najciekawszych stron rozwoju nauki: rozwiązania tworzone z myślą o obserwowaniu naszej planety z ogromnej wysokości mogą ostatecznie służyć temu, co znajduje się tuż obok nas.

Źródła:

Jarema Świt

Jarema Świt – autor i współtwórca treści publikowanych w serwisie Dobre Wiadomości. Zajmuje się przygotowywaniem i opracowywaniem materiałów dotyczących wydarzeń z Polski i ze świata, ze szczególnym uwzględnieniem tematów pokazujących pozytywne zmiany, ciekawe inicjatywy, osiągnięcia ludzi oraz rozwój nauki, technologii i społeczeństwa. W swoich publikacjach podejmuje między innymi tematykę naukową, technologiczną, społeczną, ekologiczną i przyrodniczą. Interesują go również historie niezwykłych ludzi, lokalne inicjatywy, nowe rozwiązania oraz wydarzenia, które mogą mieć pozytywny wpływ na życie ludzi i ich otoczenie. Jako współtwórca treści Dobrych Wiadomości uczestniczy w wyszukiwaniu tematów, analizowaniu dostępnych materiałów oraz przygotowywaniu publikacji w formie przystępnej dla szerokiego grona odbiorców. W pracy nad tekstami stawia na zrozumiały język, zachowanie kontekstu opisywanych wydarzeń oraz przedstawianie informacji bez niepotrzebnego epatowania sensacją. Szczególne miejsce w jego publikacjach zajmują historie, które często pozostają w cieniu największych wydarzeń medialnych, mimo że pokazują rzeczywisty postęp, zaangażowanie ludzi lub rozwiązania ważnych problemów. Na łamach Dobrych Wiadomości Jarema Świt współtworzy materiały dotyczące zarówno wydarzeń krajowych, jak i interesujących wiadomości z zagranicy, przybliżając je polskim czytelnikom i umieszczając w zrozumiałym kontekście. Obszary tematyczne: Polska i świat, nauka, technologie, przyroda i zwierzęta, ekologia, inicjatywy społeczne, ciekawe osiągnięcia oraz inspirujące historie.

Jarema Świt has 7735 posts and counting. See all posts by Jarema Świt