Dwadzieścia lat ochrony kambodżańskiego lasu. Fundacja Angeliny Jolie wciąż chroni słonie i pangoliny
Fundacja Maddoxa (Maddox Foundation), założona przez amerykańską aktorkę Angelinę Jolie, od dwudziestu lat prowadzi działania ochronne na obszarze Samlaut Multiple Use Area (SMUA) w północno-zachodniej Kambodży, na granicy z Tajlandią. Choć popularne doniesienia czasem sugerują, że aktorka jest właścicielką tego terenu, w rzeczywistości fundacja zarządza nim wspólnie z kambodżańskim Ministerstwem Środowiska – a sam obszar to 60 994 hektary (150 720 akrów) chronionego lasu w prowincjach Battambang i Pailin.
Historia zaangażowania Jolie w Kambodży zaczęła się jeszcze podczas kręcenia filmu „Lara Croft: Tomb Raider”. W 2002 roku aktorka adoptowała w sierocincu w Battambang swojego syna Maddoxa, a rok później powołała fundację, która początkowo zajmowała się rozminowywaniem jednego z najbardziej zaminowanych terenów w całej Kambodży – pozostałości dekad konfliktu. Z czasem działalność rozszerzono na ochronę przyrody, wsparcie lokalnych źródeł dochodu, opiekę zdrowotną i edukację.
Region Samlaut był pierwszym i ostatnim bastionem Czerwonych Khmerów, a dziś mieszka tam około 57 tysięcy osób. Fundacja przejęła opiekę nad lasem w 2006 roku i od tego czasu szkoli lokalnych mieszkańców na strażników terenowych – w 2016 roku formalnie stali się oni urzędnikami Ministerstwa Środowiska. Od 2018 roku siedziba fundacji w Samlaut służy jako baza dla całego oddziału strażników.
Jak wynika z notatki terenowej opublikowanej w czerwcu 2026 roku, tylko w 2025 roku strażnicy usunęli z lasu blisko 7800 metrów – czyli prawie 4,8 mili – drucianych wnyków, będących jednym z największych zagrożeń dla zwierząt na tym terenie. Dowodem na to, jak realne jest to niebezpieczeństwo, było nagranie z fotopułapki, na którym uwieczniono jelenia sambara z brakującą stopą – najprawdopodobniej właśnie wskutek zranienia przez wnyk.
Skalę bioróżnorodności, jaką wciąż udaje się chronić w Samlaut, potwierdza badanie przeprowadzone między październikiem 2021 a czerwcem 2022 roku przez organizację Fauna & Flora w porozumieniu z ministerstwem, finansowane przez fundację i Fauna & Flora International. Fotopułapki zarejestrowały aż 44 gatunki ssaków, w tym dziesięć niezależnych obserwacji słoni azjatyckich, cztery pangolinów malajskich i trzy dholi – azjatyckich dzikich psów. Ornitolodzy naliczyli w tym czasie 142 gatunki ptaków. Autorzy raportu nazwali odnotowanie w centralnej części obszaru gatunków zagrożonych i krytycznie zagrożonych wyginięciem – takich jak słoń azjatycki, dhol i pangolin malajski – najważniejszym wnioskiem z całego badania, określając Samlaut jako „jeden z ostatnich fragmentów lasu w północno-zachodniej Kambodży”.
Fundacja stawia też na projekty, które dają lokalnej społeczności bezpośredni, finansowy powód do ochrony lasu. Od 2019 roku działa program pszczelarski, zastępujący niekontrolowane zbieractwo dzikiego miodu – w 2025 roku lokalni pszczelarze wyprodukowali 1392 litry miodu. Jak podkreślają autorzy jednego z raportów fundacji, „pszczelarstwo daje coś rzadkiego: dochod, który zależy od tego, czy las pozostanie nienaruszony”. Fundacja stawia przy tym na to, by zajęcie to trafiało głównie w ręce kobiet, co – jak wskazuje – pozwoliło też ograniczyć stosowanie pestycydów przez lokalnych rolników. W 2022 roku Jolie odwiedziła kambodżańskich pszczelarzy w ramach kampanii UNESCO „Women for Bees”.
Fundacja prowadzi również systematyczne nasadzenia drzew, przy czym sukces mierzy nie liczbą posadzonych sadzonek, a tym, czy drzewa „wciąż stoją rok później”. W kwietniu 2023 roku strażnicy, urzędnicy leśni, mieszkańcy wiosek oraz International Centre for Environmental Management skontrolowali pięć obszarów obsadzonych w zlewni rzeki Sangker – przeżywalność sadzonek wyniosła od 71 do 94 procent.
W lipcu 2026 roku Angelina Jolie, po powrocie z kolejnej wizyty w Kambodży, opisała historię fundacji na Instagramie, podkreślając, że organizacja jest „w stu procentach kierowana lokalnie” i działa „od 2003 roku”. Przypomniała, że wszystko zaczęło się od rozminowywania terenów pozostałych po latach konfliktu, a „gdy ziemia stała się bezpieczna, praca przybrała nowy kształt”. Jak napisała, dziś „nasi strażnicy – rekrutowani i szkoleni lokalnie – patrolują las Samlaut, chroniąc go przed wyrębem i kłusownictwem”, a „kobiety wspierają swoje rodziny dzięki programom zrównoważonego pszczelarstwa”. Podkreśliła też, że „uczniowie z odległych wiosek mogą zostać w internacie w Samlaut, by dokończyć szkołę średnią”, a lokalne „centrum zdrowia opiekuje się matkami i małymi dziećmi”. Najważniejsze dla niej jest jednak to, że „wszystko to jest prowadzone przez ludzi, którzy mieszkają w tej społeczności”.
Praca fundacji wciąż napotyka realne przeszkody. W lipcu 2025 roku w pobliżu Samlaut doszło do zbrojnych starcć na granicy kambodżańsko-tajlandzkiej, a fundacja za największe zagrożenie dla lasu uznaje dziś zajmowanie ziemi, nielegalny wyręb i kłusownictwo. Same badania bioróżnorodności były zresztą tylko jednorazowym zdjęciem sytuacji – wyższe i bardziej oddalone partie terenu nie zostały zbadane ze względów bezpieczeństwa, a autorzy raportu spodziewają się, że wciąż jest tam „znacznie więcej do odkrycia”. Mimo to dwie dekady pracy lokalnych strażników, pszczelarzy i mieszkańców Samlaut pokazują, że nawet w regionie z tak trudną historią można skutecznie chronić jeden z ostatnich prawdziwie dzikich zakątków Kambodży.
Źródła: Ecoticias, The Morung Express, Impactful Ninja
