Wspierające rodzicielstwo może pomagać dzieciom odczuwać radość
Ciepło, uważność i zachęta okazywane małemu dziecku mogą mieć znaczenie znacznie dłużej, niż dotychczas przypuszczano. Wyniki trwającego 15 lat badania wskazują, że wspierające zachowania rodziców w okresie przedszkolnym wiążą się z silniejszą reakcją mózgu na pozytywne doświadczenia w późniejszym dzieciństwie i okresie dorastania.
Badanie przeprowadzone przez zespół kierowany przez Kaylin E. Hill z University of Notre Dame objęło 465 dzieci i ich rodziców. Naukowcy obserwowali rodziny od czasu, gdy dzieci miały trzy lata, aż do ukończenia przez nie 18. roku życia. Wyniki opublikowano w recenzowanym czasopiśmie naukowym „Communications Psychology”.
Od rodzinnej zabawy do reakcji mózgu
Na początku projektu badacze przyglądali się wspólnym aktywnościom trzyletnich dzieci i ich rodziców. Analizowali między innymi okazywanie ciepła, wsparcia i zachęty. Rejestrowali również zachowania uznawane za negatywne, takie jak nadmierna surowość, silna kontrola czy niepotrzebne ingerowanie w działania dziecka.
W kolejnych latach, gdy uczestnicy mieli 9, 12, 15 i 18 lat, naukowcy badali reakcję ich mózgów na nagrodę. Wykorzystali do tego elektroencefalografię, czyli EEG. Młodzi ludzie brali udział w grze polegającej na odgadywaniu, w której mogli wygrać niewielką sumę pieniędzy. Elektrody umieszczone na głowie rejestrowały aktywność elektryczną mózgu po wygranej i przegranej.
Okazało się, że więcej pozytywnych i mniej negatywnych zachowań rodzicielskich obserwowanych w wieku trzech lat wiązało się z silniejszym rozwojem reakcji mózgu na wygraną w kolejnych etapach dorastania. Dzieci wychowywane w bardziej wspierającym otoczeniu wykazywały większą wrażliwość na pozytywne doświadczenia.
Nie oznacza to, że badacze znaleźli prostą receptę na szczęście. Reakcja mózgu na pieniężną nagrodę nie jest tym samym co codzienna radość. Jest jednak mierzalnym wskaźnikiem działania układu nagrody, który pomaga człowiekowi czerpać przyjemność między innymi z sukcesów, relacji, ciekawych zajęć i osiągania ważnych celów.
– Im więcej pozytywnych i mniej negatywnych zachowań rodzicielskich obserwowaliśmy w wieku trzech lat, tym silniejsza wydawała się reakcja mózgu na nagrodę w okresie dorastania – wyjaśnia Kaylin Hill.
Ważny trop dla profilaktyki zdrowia psychicznego
Prawidłowe przetwarzanie nagrody odgrywa istotną rolę w dobrostanie psychicznym. Osłabiona zdolność do odczuwania przyjemności, nazywana anhedonią, może towarzyszyć depresji i innym zaburzeniom psychicznym. Autorzy badania podkreślają jednak, że rozwój zdrowia psychicznego zależy od wielu czynników, w tym predyspozycji biologicznych, doświadczeń życiowych, stresu oraz sytuacji rodzinnej i społecznej.
Badanie miało charakter obserwacyjny. Wykazało więc długoterminowy związek między zachowaniami rodziców a rozwojem reakcji mózgu na nagrodę, ale samo w sobie nie dowodzi, że określony sposób wychowania bezpośrednio spowodował zaobserwowane różnice. Jest to ważne zastrzeżenie, szczególnie gdy wyniki badań psychologicznych przekłada się na porady dla rodzin.
Mimo to rezultaty niosą obiecującą wiadomość. Zachowania dorosłych, w przeciwieństwie do odziedziczonych predyspozycji, można zmieniać. Programy wspierające przyszłych i obecnych rodziców mogą pomagać w budowaniu relacji opartych na bezpieczeństwie, bliskości i zachęcaniu dziecka do odkrywania świata.
Wspierające rodzicielstwo nie oznacza spełniania każdej prośby ani rezygnacji z zasad. Dzieci potrzebują czytelnych granic. Różnicę może robić sposób, w jaki są one wyznaczane: spokojne wyjaśnienie, zainteresowanie uczuciami dziecka i pomoc w poradzeniu sobie z rozczarowaniem zamiast zawstydzania lub nadmiernej kontroli.
Nie chodzi również o to, aby rodzice byli bezbłędni. Każdemu zdarzają się zmęczenie, zniecierpliwienie i trudniejsze dni. Wyniki badania zwracają raczej uwagę na ogólny charakter codziennych relacji – powtarzające się gesty ciepła, pochwały za wysiłek, wspólną zabawę, uważne słuchanie i dawanie dziecku przestrzeni do samodzielności.
To właśnie te pozornie drobne sytuacje mogą z czasem tworzyć coś bardzo ważnego: środowisko, w którym młody człowiek uczy się zauważać dobre doświadczenia, cieszyć się nimi i budować na ich podstawie poczucie własnej wartości.
Źródła:
