Nie pamiętasz, jak byłeś niemowlakiem, jednak twój mózg już wtedy tworzył wspomnienia

Nowe badania z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego ujawniają, że mózgi niemowląt zapisują wspomnienia, co rodzi pytania, dlaczego ludzie zapominają swoje pierwsze lata życia.

Większość dorosłych, zapytana o swoje najwcześniejsze wspomnienie związane z konkretnym wydarzeniem, cofa się najwyżej do okresu przedszkolnego. Zjawisko to – niezależne od wieku pytanej osoby – nazywane jest amnezją dziecięcą i oznacza brak dostępu do wspomnień z okresu niemowlęctwa.

Dlaczego nie pamiętamy pierwszych lat życia?

Naukowcy wskazują dwie możliwe przyczyny. Pierwsza zakłada, że niemowlęta w ogóle nie potrafią przechowywać wspomnień z powodu niedojrzałości hipokampa – struktury w mózgu kluczowej dla pamięci, która rozwija się przez całe dzieciństwo. W tym ujęciu małe dzieci byłyby podobne do osób, które po uszkodzeniu hipokampa w dorosłym życiu straciły zdolność zapisywania wspomnień.

Druga teoria mówi, że mózg niemowlęcia potrafi zapisywać informacje, lecz później tracimy do nich dostęp. Badania na myszach wykazały, że hipokamp jest aktywny już we wczesnym okresie życia i może przechowywać wspomnienia aż do dorosłości – choć są one „ukryte” i można je odzyskać, pobudzając odpowiednie neurony.

Przełom w badaniach na ludziach

Zespół badawczy z Uniwersytetu w Nowym Jorku przez dekadę pracował nad wykorzystaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) do badania pamięci u czuwających niemowląt. Dotychczas było to niezwykle trudne, bo dzieci dużo się poruszają, nie wykonują poleceń i łatwo się rozpraszają. Większość badań prowadzono więc w trakcie snu, co uniemożliwiało analizę wspomnień tworzonych podczas aktywności.

Dzięki ponad 400 sesjom i nowatorskim technikom udało się uzyskać wiarygodne dane. W najnowszym eksperymencie, prowadzonym przez Tristana Yatesa (obecnie na Columbia University), pokazywano dzieciom zdjęcia twarzy, obiektów i scen, a następnie testowano ich pamięć, zestawiając znane obrazy z nowymi. Jeśli niemowlę patrzyło dłużej na wcześniej widziane zdjęcie, uznawano je za zapamiętane.

Analiza fMRI pokazała, że hipokamp był bardziej aktywny przy oglądaniu obrazów, które później zostały zapamiętane. Efekt ten był wyraźny szczególnie po 12. miesiącu życia i dotyczył tej części hipokampa, która u dorosłych odpowiada za pamięć epizodyczną.

Co dalej?

Odkrycie sugeruje, że ludzie tworzą wspomnienia już jako niemowlęta, ale z czasem tracą do nich dostęp. Nadal jednak nie wiadomo, jak długo takie wczesne ślady pamięciowe się utrzymują ani jak złożone mogą być – w badaniach sprawdzano jedynie pojedyncze obrazy, a pamięć epizodyczna obejmuje całe wydarzenia, miejsca i interakcje.

Najbardziej intrygujące pytanie brzmi: skoro wspomnienia powstają już około pierwszego roku życia, dlaczego większość ludzi pamięta dopiero wydarzenia po 4.–5. roku? Czy istnieje sposób, aby odzyskać wcześniejsze wspomnienia – i czy bylibyśmy w stanie je zrozumieć?

Znaczenie badań

Poznanie mechanizmów pamięci w najwcześniejszych latach życia może pomóc w lepszym zrozumieniu rozwoju języka, diagnozowaniu zaburzeń rozwojowych, a także w opracowywaniu metod wspierających edukację i wychowanie. Może też dostarczyć wskazówek, dlaczego w późniejszym wieku ponownie tracimy wspomnienia – np. w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych, takich jak Alzheimer.

Źródło: scientificamerican.com