Aktywność fizyczna może wspierać uwagę po leczeniu raka piersi

Nawet niewielkie zwiększenie codziennej aktywności może pomóc kobietom, które po leczeniu raka piersi doświadczają problemów z koncentracją. Takie wnioski przynosi trwające rok randomizowane badanie z udziałem 253 pacjentek. Korzystne zmiany zaobserwowano również w markerach związanych ze starzeniem biologicznym, choć naukowcy podkreślają, że wyniki wymagają dalszego potwierdzenia.

Problemy z pamięcią, skupieniem uwagi czy szybkością przetwarzania informacji mogą utrzymywać się długo po zakończeniu terapii onkologicznej. Ich przyczyną bywają między innymi skutki leczenia, zmiany hormonalne, stres, przewlekłe zmęczenie i stan zapalny. Dolegliwości te potocznie określa się czasem jako „mgłę mózgową”.

Naukowcy z University of California San Diego postanowili sprawdzić, czy regularny ruch może wspierać funkcje poznawcze kobiet po leczeniu raka piersi.

Rok ćwiczeń i zdalnego wsparcia

W badaniu uczestniczyły 253 kobiety, które zakończyły aktywne leczenie, zgłaszały trudności poznawcze i prowadziły mało aktywny tryb życia. Uczestniczki losowo przydzielono do dwóch grup.

Pierwsza otrzymała indywidualnie dostosowany program aktywności fizycznej. Kobiety korzystały z opasek monitorujących ruch, regularnych rozmów z trenerem zdrowia oraz wiadomości pomagających wyznaczać osiągalne cele. Dążyły stopniowo do około 150 minut umiarkowanej lub intensywnej aktywności tygodniowo.

Druga grupa również pozostawała w regularnym kontakcie ze specjalistami, ale zamiast porad dotyczących ćwiczeń otrzymywała informacje na temat zdrowego starzenia, odżywiania, radzenia sobie ze stresem i zdrowia mózgu. Takie rozwiązanie pozwoliło badaczom sprawdzić, czy znaczenie miał sam ruch, czy również regularne wsparcie i zainteresowanie zdrowiem uczestniczek.

Program ćwiczeń zwiększył średnią ilość umiarkowanej i intensywnej aktywności z około 18 do 23,5 minuty dziennie. Oznacza to, że zauważone efekty nie wymagały wyczynowych treningów — przeciętny wzrost wyniósł około pięciu minut ruchu dziennie.

Najwyraźniejszą poprawę zauważono w uwadze

Po sześciu i 12 miesiącach kobiety z grupy aktywnej uzyskiwały większą poprawę w testach uwagi niż uczestniczki programu zdrowotnego. Lepsze wyniki pamięci pojawiły się po sześciu miesiącach, ale po roku różnica między grupami nie była już istotna. Nie stwierdzono natomiast przewagi programu ćwiczeń w zakresie funkcji wykonawczych.

Obie grupy poprawiły wyniki dotyczące szybkości przetwarzania informacji oraz subiektywnej oceny własnych zdolności poznawczych. W tych dwóch głównych punktach badania program ćwiczeń nie okazał się jednak skuteczniejszy od programu edukacyjnego.

To ważne zastrzeżenie: wyniki nie oznaczają, że aktywność fizyczna rozwiązuje wszystkie problemy poznawcze po leczeniu nowotworu. Pokazują natomiast, że może w szczególny sposób wspierać uwagę, czyli zdolność potrzebną podczas rozmowy, czytania, pracy czy wykonywania codziennych obowiązków.

Korzystne zmiany dostrzeżono również we krwi

W osobnej analizie naukowcy przebadali próbki krwi 124 uczestniczek. Posłużyli się tak zwanymi zegarami epigenetycznymi, które na podstawie zmian w metylacji DNA pozwalają oszacować tempo procesów związanych ze starzeniem organizmu.

Dwa zastosowane modele — GrimAge2 oraz DNAmFitAge — wskazały na wolniejsze zmiany markerów epigenetycznego starzenia w grupie ćwiczącej. Szybsze tempo tych zmian wiązało się natomiast z gorszą uwagą i słabszą samooceną funkcji poznawczych.

Nie oznacza to, że ćwiczenia dosłownie „cofnęły czas” ani że odmłodziły uczestniczki. Zegary epigenetyczne są narzędziami badawczymi, a analiza objęła tylko część kobiet uczestniczących w projekcie. Rezultaty sugerują jednak, że regularny ruch może wpływać na procesy biologiczne istotne dla zdrowia mózgu.

Autorzy podkreślają, że potrzebne są większe badania, które potwierdzą wyniki i pomogą ustalić, jaki rodzaj oraz natężenie aktywności przynoszą najwięcej korzyści poszczególnym pacjentkom.

To jednak budująca wiadomość: poprawę uwagi zaobserwowano przy stosunkowo niewielkim zwiększeniu codziennego ruchu, a cały program prowadzono zdalnie. Pokazuje to, że wartościowe wsparcie po leczeniu onkologicznym nie zawsze musi oznaczać intensywne treningi lub częste wizyty w specjalistycznym ośrodku.

Aktywność po chorobie nowotworowej powinna być dostosowana do stanu zdrowia, przebytych zabiegów i możliwych powikłań. Bezpieczny zakres ćwiczeń najlepiej ustalić z lekarzem lub fizjoterapeutą onkologicznym.

Źródła:
JNCI – badanie wpływu aktywności fizycznej na funkcje poznawcze
JNCI – analiza markerów starzenia epigenetycznego
ClinicalTrials.gov – badanie Improving Cognition After Cancer