System kaucyjny przynosi efekty. Nad Odrą o 90 proc. mniej butelek PET
Rok po roku, ten sam fragment brzegu i taka sama metoda sprzątania. Wynik porównania przeprowadzonego we Wrocławiu może napawać optymizmem: masa znalezionych butelek PET spadła o 90 proc., a aluminiowych puszek o 82,5 proc. To jeden z pierwszych lokalnych sygnałów pokazujących, że system kaucyjny może skutecznie ograniczać liczbę opakowań porzucanych w środowisku.
Porównawcze sprzątanie prawego brzegu Odry zorganizowały Fundacja Waste Free Oceans oraz Dominik Dobrowolski, inicjator akcji Czysta Odra i Czysta Wisła. Wolontariusze ponownie przeszli odcinek pomiędzy Mostem Trzebnickim a Mostem Warszawskim. W tegorocznej akcji uczestniczyły 22 osoby, a prace trwały 2,5 godziny.
Zebrane odpady zostały posegregowane, zważone i porównane z wynikami uzyskanymi w tym samym miejscu rok wcześniej.
| Rodzaj odpadów | 2025 rok | 2026 rok | Zmiana |
| Butelki PET | 8 kg | 0,8 kg | spadek o 90 proc. |
| Puszki aluminiowe | 4 kg | 0,7 kg | spadek o 82,5 proc. |
| Szklane opakowania po alkoholu | 88 kg | 114 kg | wzrost o 29,5 proc. |
| Pozostałe odpady | 19 kg | 42 kg | wzrost o 121 proc. |
Butelka przestała być bezwartościowym odpadem
Największą zmianę zauważono w dwóch kategoriach objętych systemem kaucyjnym. W 2025 roku wolontariusze zebrali 8 kg butelek PET i 4 kg puszek. Rok później było to odpowiednio zaledwie 0,8 oraz 0,7 kg.
Co więcej, znaczna część opakowań znalezionych podczas tegorocznego sprzątania pochodziła jeszcze sprzed uruchomienia systemu. Spośród zebranych puszek 0,5 kg stanowiły starsze opakowania bez oznaczenia kaucji. Taka sama masa starych opakowań znalazła się wśród butelek PET.
Mechanizm wydaje się prosty: opakowanie, za które można odzyskać pieniądze, przestaje być bezwartościowym śmieciem. Właściciel chętniej oddaje je do punktu zbiórki, a nawet porzucona butelka lub puszka może zostać podniesiona przez inną osobę.
System kaucyjny obowiązuje w Polsce od 1 października 2025 roku. Opakowania objęte programem można rozpoznać po specjalnym znaku wraz z podaną kwotą kaucji. Do otrzymania zwrotu nie jest potrzebny paragon, ale butelki i puszki nie powinny być wcześniej zgniatane.
Wyniki znad Odry wpisują się w ogólnopolski trend
Lokalne porównanie nie jest rozległym badaniem naukowym i samo w sobie nie pozwala przesądzić, że cała zaobserwowana zmiana wynika wyłącznie z kaucji. Jego wyniki są jednak zgodne z danymi napływającymi z całego kraju.
Według informacji opublikowanych w sierpniu 2026 roku przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska od początku funkcjonowania systemu zwrócono już 3,2 mld butelek i puszek. W Polsce działa ponad 60 tys. punktów zwrotu, w tym około 17,5 tys. wyposażonych w automaty kaucyjne. Za ich pośrednictwem odbywa się 88 proc. wszystkich zwrotów.
Dane z Wrocławia pokazują więc w niewielkiej skali proces widoczny także na poziomie ogólnopolskim. Puste opakowania coraz częściej wracają do obiegu, zamiast trafiać do lasów, parków, na plaże i brzegi rzek.
Szkło wskazuje kolejny kierunek zmian
Tegoroczne sprzątanie ujawniło również problem, który wciąż czeka na rozwiązanie. Łączna masa zebranych odpadów wzrosła ze 119 do 157,5 kg. Odpowiadały za to przede wszystkim szklane butelki po alkoholu oraz inne odpady zmieszane.
W 2025 roku z badanego odcinka zabrano 88 kg szklanych opakowań po alkoholu, natomiast w 2026 roku już 114 kg. Chociaż system obejmuje szklane butelki wielokrotnego użytku, wiele jednorazowych opakowań po napojach alkoholowych – w tym popularne małe butelki – nadal nie ma podobnej wartości zwrotnej.
To ważna wskazówka dla dalszego rozwoju programu. Ministerstwo Klimatu i Środowiska poinformowało, że analizuje możliwość objęcia systemem także jednorazowych butelek szklanych, nazywanych potocznie małpkami.
Porównanie przeprowadzone nad Odrą przynosi zatem dwie wiadomości. Pierwsza jest zdecydowanie dobra: liczba znajdowanych butelek PET i puszek gwałtownie spadła. Druga wskazuje konkretny kierunek działania – podobny mechanizm warto zastosować wobec jednorazowego szkła.
Niewielka kaucja okazuje się czymś więcej niż dopłatą doliczaną przy kasie. Nadaje opakowaniu wartość i pomaga zmieniać codzienne nawyki. A jeżeli podobne wyniki zostaną potwierdzone podczas kolejnych akcji, czystsze brzegi rzek mogą stać się jednym z najbardziej widocznych efektów tej zmiany.
Źródła:
- Wrocławskie Fakty – wyniki porównawczego sprzątania brzegu Odry
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – 3,2 mld zwróconych opakowań
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – zasady systemu kaucyjnego
