Gdynia otrzymała wyjątkowy prezent na stulecie. Jest decyzja UNESCO

Modernistyczne Centrum Gdyni zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Decyzję podjęto 27 lipca podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w południowokoreańskim Busan. Tym samym jeden z najcenniejszych przykładów polskiej architektury XX wieku zyskał oficjalne uznanie na arenie międzynarodowej.

To wyjątkowa wiadomość dla mieszkańców, miłośników architektury i wszystkich osób związanych z miastem. Wpis nastąpił w roku obchodów stulecia Gdyni, dzięki czemu stał się symbolicznym prezentem na jubileusz jednego z najbardziej charakterystycznych polskich miast.

Modernistyczne Centrum Gdyni na liście UNESCO

Komitet Światowego Dziedzictwa uznał, że gdyńskie Śródmieście reprezentuje wyjątkową, uniwersalną wartość. Oficjalny wpis obejmuje obszar o powierzchni 87,9 hektara, otoczony strefą buforową liczącą ponad 335 hektarów. Gdynia została doceniona na podstawie kryterium dotyczącego wybitnych przykładów architektury i układów urbanistycznych ilustrujących ważny etap w historii ludzkości.

W centrum chronionego obszaru znajdują się dwie główne osie komunikacyjne miasta oraz zachowana zabudowa z okresu międzywojennego. Całość tworzy spójny organizm miejski, w którym modernistyczne idee zastosowano nie tylko przy projektowaniu pojedynczych budynków, lecz także całych kwartałów, ulic i przestrzeni publicznych.

Charakterystyczne kamienice o zaokrąglonych narożnikach, jasnych elewacjach i poziomych pasach okien do dziś przywołują skojarzenia z architekturą okrętową. Ważną częścią wpisanego obszaru są również wille na Kamiennej Górze oraz budynki mieszkalne, które dokumentują niezwykle dynamiczną przemianę niewielkiej nadmorskiej miejscowości w nowoczesne miasto portowe.

UNESCO zwróciło uwagę, że gdyńska zabudowa świadczy o zdecydowanym odejściu od historycznych stylów architektonicznych. Nowe miasto miało być funkcjonalne, otwarte i odpowiadające potrzebom rozwijającego się państwa. W efekcie powstał jeden z najlepiej zachowanych na świecie przykładów modernistycznego miasta portowego XX wieku.

Radość mieszkańców i wieloletni sukces miasta

Po ogłoszeniu wyniku przedstawiciele Gdyni podziękowali wszystkim osobom, które przez lata angażowały się w ochronę modernistycznego dziedzictwa.

– Te chwile dedykujemy wszystkim mieszkankom i mieszkańcom naszego miasta, którzy każdego dnia dbają o to wyjątkowe dziedzictwo i będą je chronić dla wszystkich pokoleń. Dziękuję – powiedziała po głosowaniu Oktawia Gorzeńska, wiceprezydentka Gdyni.

– W imieniu miasta chciałabym wyrazić naszą szczerą wdzięczność za ten wpis – dodała, dziękując członkom komitetu za okazane zaufanie oraz ekspertom Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków i Miejsc Historycznych za przygotowane rekomendacje.

Droga do uzyskania światowego wyróżnienia trwała wiele lat. Już w 2015 roku gdyńskie Śródmieście zostało uznane przez prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej za Pomnik Historii. Cztery lata później polskie władze zgłosiły kandydaturę miasta na Listę Informacyjną UNESCO, rozpoczynając prace nad szczegółową dokumentacją.

Kompletny wniosek nominacyjny został przekazany do Centrum Światowego Dziedzictwa w lutym 2023 roku. Podczas sesji UNESCO w 2025 roku sprawę skierowano do ponownego rozpatrzenia, zalecając między innymi doprecyzowanie granic chronionego obszaru oraz strefy buforowej. Po uzupełnieniu dokumentacji kandydatura ponownie trafiła pod obrady komitetu i tym razem zakończyła się wpisem.

Władze miasta podkreślają, że przyznany status nie oznacza wprowadzenia nagłych, dodatkowych ograniczeń dla mieszkańców i właścicieli nieruchomości. Gdyńskie Śródmieście już wcześniej było objęte ochroną konserwatorską. Wpis pozwoli natomiast wzmocnić prowadzone działania, skuteczniej promować modernizm oraz pozyskiwać środki na pielęgnowanie cennych budynków i przestrzeni miejskich.

Szansa dla turystyki i promocji polskiej architektury

Obecność na Liście Światowego Dziedzictwa może znacząco zwiększyć zainteresowanie Gdynią wśród turystów z Polski i zagranicy. Miasto ma szansę stać się jeszcze ważniejszym punktem na mapie europejskich podróży architektonicznych, szczególnie dla osób zainteresowanych modernizmem, urbanistyką oraz historią okresu międzywojennego.

Wyróżnienie może również pomóc w rozwoju turystyki kulturowej, promocji lokalnych muzeów i szlaków architektonicznych, a także organizacji wydarzeń poświęconych historii miasta. W Gdyni od lat funkcjonują programy wspierające renowację zabytkowych elewacji, dachów i detali architektonicznych. To właśnie konsekwentna ochrona modernistycznej zabudowy była jednym z argumentów przemawiających za przyjęciem kandydatury.

Modernistyczne Centrum Gdyni jest osiemnastym polskim obiektem znajdującym się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Wśród polskich miejsc objętych tym prestiżowym statusem są między innymi historyczne centra Krakowa i Warszawy, kopalnie soli w Wieliczce i Bochni, zamek w Malborku, średniowieczny Toruń oraz Hala Stulecia we Wrocławiu.

Podczas obrad w Busan zapadła również pozytywna decyzja dotycząca historycznego centrum Wiednia. Stolica Austrii została usunięta z Listy Światowego Dziedzictwa w Zagrożeniu, na której znajdowała się od 2017 roku z powodu planowanych inwestycji mogących wpłynąć na zabytkowy krajobraz miasta.

Dla Gdyni rozpoczyna się teraz nowy etap. Międzynarodowe wyróżnienie potwierdza, że miasto zbudowane z marzeń o dostępie Polski do morza stało się dziedzictwem ważnym nie tylko dla mieszkańców i kraju, ale również dla całej światowej społeczności.