Bezpłatna tomografia płuc na NFZ rusza w październiku. Kto skorzysta bez skierowania?
Od października 2026 roku osoby szczególnie narażone na rozwój raka płuca będą mogły korzystać z bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej. Badanie nie będzie wymagało skierowania, a program ma być dostępny we wszystkich województwach. To ważna zmiana: rozwiązanie znane dotąd z pilotażu staje się stałym elementem publicznej profilaktyki zdrowotnej.
Warto jednak doprecyzować termin. Od 1 października mogą obowiązywać umowy NFZ z placówkami realizującymi program. Według aktualnego komunikatu Funduszu pierwsi pacjenci będą mogli zapisywać się najprawdopodobniej w drugiej połowie października, po rozstrzygnięciu konkursów i podpisaniu kontraktów.
Nie będzie to również dowolna tomografia dostępna dla każdego pacjenta. Program dotyczy niskodawkowej tomografii klatki piersiowej, czyli NDTK, i jest przeznaczony dla osób znajdujących się w grupie podwyższonego ryzyka zachorowania na raka płuca.
Kto będzie mógł wykonać tomografię płuc bez skierowania?
Podstawową grupę uczestników stanowią osoby w wieku od 55 do 74 lat, które obecnie palą albo paliły w przeszłości. Warunkiem jest historia palenia wynosząca co najmniej 20 paczkolat. W przypadku byłych palaczy od zaprzestania palenia nie może upłynąć więcej niż 15 lat.
Program obejmie również osoby w wieku 50–54 lat, jeśli spełniają takie same kryteria dotyczące palenia i występuje u nich co najmniej jeden dodatkowy czynnik ryzyka. Może nim być między innymi:
- co najmniej dwuletnie narażenie zawodowe na azbest, krzemionkę, beryl, nikiel, chrom, kadm, związki arsenu, spaliny silników Diesla, sadzę lub dym ze spalania węgla kamiennego;
- ekspozycja na radon;
- przewlekła obturacyjna choroba płuc;
- rak płuca u krewnego pierwszego stopnia;
- przebyte zachorowanie na chłoniaka, raka głowy i szyi albo raka pęcherza moczowego.
Z badań będą mogły korzystać także niektóre osoby w wieku 55–74 lat, które zakończyły leczenie raka płuca oraz pięcioletni okres monitorowania po terapii. Ostateczna kwalifikacja zawsze będzie przeprowadzana przez lekarza podczas pierwszej wizyty.
Paczkolata oblicza się, mnożąc liczbę wypalanych dziennie paczek papierosów przez liczbę lat palenia. Jedna paczka dziennie przez 20 lat oznacza więc 20 paczkolat. Taki sam wynik daje pół paczki dziennie przez 40 lat albo dwie paczki przez 10 lat.
Pacjent otrzyma nie tylko wynik badania
Uczestnik programu zgłosi się bezpośrednio do placówki mającej odpowiednią umowę z NFZ. Nie będzie potrzebował skierowania od lekarza rodzinnego ani specjalisty. Program rozpocznie się od wizyty kwalifikującej, podczas której lekarz przeprowadzi wywiad i oceni czynniki ryzyka.
Kolejnym etapem będzie niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej. W porównaniu ze standardową tomografią badanie wykorzystuje mniejszą dawkę promieniowania, a jednocześnie pozwala zauważyć niewielkie zmiany, które mogą jeszcze nie powodować żadnych objawów.
Po badaniu pacjent otrzyma konsultację wyniku i dalsze zalecenia. W zależności od obrazu lekarz może zaproponować kolejną tomografię kontrolną albo skierować pacjenta do pogłębionej diagnostyki. Badania przesiewowe mają być wykonywane co 12 miesięcy, chyba że lekarz ustali inny termin kontroli.
NFZ zapowiada, że świadczenia będą nielimitowane. Oznacza to, że Fundusz zapłaci za każdą zakwalifikowaną osobę, a nie tylko za z góry określoną liczbę badań. Nie jest to jednak równoznaczne z brakiem czasu oczekiwania – dostępność terminów będzie zależała od liczby zakontraktowanych placówek i zainteresowania pacjentów.
Badania mają być realizowane zarówno w pracowniach stacjonarnych, jak i w mobilnych punktach diagnostycznych. Lista placówek zostanie opublikowana po zakończeniu postępowań prowadzonych przez wojewódzkie oddziały NFZ.
Szansa na wykrycie choroby, zanim pojawią się objawy
Rak płuca pozostaje najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych w Polsce. Z danych przywołanych przez Narodowy Instytut Onkologii wynika, że w 2023 roku rozpoznano 21 045 nowych zachorowań, a 22 155 osób zmarło z powodu tej choroby. Jedną z głównych przyczyn tak niekorzystnych statystyk jest późne wykrywanie zmian.
– Dlatego tak ważne jest wczesne wykrycie zmian nowotworowych, ponieważ znacznie zwiększa to szanse na skuteczne leczenie. Po to właśnie resort zdrowia włączył to świadczenie do programów profilaktycznych na NFZ
– podkreśla lek. Michał Dzięgielewski z Centrali NFZ.
Pierwsze doświadczenia pokazują, że takie badania mogą przynosić wymierne rezultaty. W ramach pilotażu prowadzonego w latach 2021–2023 wykonano ponad 39 tys. badań NDTK. Wykryto 330 przypadków raka płuca, a 219 pacjentów zakwalifikowano do leczenia operacyjnego.
To szczególnie dobra wiadomość dla osób, które dotychczas nie miały łatwego dostępu do badań przesiewowych. Włączenie programu do świadczeń gwarantowanych oznacza, że profilaktyka raka płuca przestaje być rozwiązaniem czasowym i staje się częścią systemu finansowanego przez NFZ.
Należy pamiętać, że program jest przeznaczony przede wszystkim dla osób bez objawów choroby. Pacjenci, u których występuje krwioplucie, przewlekły kaszel trwający ponad osiem tygodni, chrypka albo niezamierzona utrata masy ciała, nie powinni czekać na badanie przesiewowe. W takim przypadku konieczna jest możliwie szybka konsultacja lekarska i rozpoczęcie standardowej diagnostyki.
Źródła:
