Kopernik, Heweliusz i polski teleskop, który poleci na Księżyc. Niezwykła wystawa we Wrocławiu

Co łączy Mikołaja Kopernika, Jana Heweliusza i współczesnych polskich inżynierów kosmicznych? Odpowiedź można znaleźć we wrocławskim Ossolineum, gdzie otwarto wyjątkową wystawę „Księżyc. Mapa niedokończona”. Zwiedzający zobaczą bezcenne, kilkusetletnie dzieła astronomiczne, a obok nich model nowoczesnego teleskopu opracowanego przez polską firmę Scanway. To niezwykła podróż przez historię odkrywania kosmosu – od pierwszych map Księżyca po technologie przygotowywane do przyszłych misji. Wstęp jest bezpłatny.

W Refektarzu Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu spotkały się dwa światy, które na pierwszy rzut oka dzielą całe stulecia. Z jednej strony bezcenne księgi wybitnych astronomów, z drugiej – zaawansowana technologia opracowana przez polskich inżynierów z myślą o badaniu powierzchni Księżyca.

Wystawa udostępniona publiczności 17 października 2026 roku powstała dzięki współpracy Ossolineum i wrocławskiej firmy kosmicznej Scanway. Jej pełny tytuł brzmi „Księżyc. Mapa niedokończona. Kopernik, Heweliusz i teleskop Scanway w opowieści o mapowaniu Księżyca”.

To propozycja nie tylko dla miłośników astronomii. Ekspozycja pokazuje bowiem, jak odkrycia sprzed kilkuset lat łączą się ze współczesną nauką i dlaczego nawet dzisiaj Srebrny Glob pozostaje przedmiotem intensywnych badań.

Bezcenne dzieło Kopernika, które należało do Heweliusza

Jednym z najcenniejszych eksponatów jest oryginalny egzemplarz trzeciego wydania słynnego dzieła Mikołaja Kopernika „O obrotach sfer niebieskich”, opublikowanego w Amsterdamie w 1617 roku pod tytułem „Astronomia instaurata”.

Nie jest to jednak zwykły starodruk. Egzemplarz należał niegdyś do Jana Heweliusza, wybitnego polskiego astronoma, który odcisnął trwały ślad w historii obserwacji Księżyca. W książce zachował się jego własnoręczny podpis.

Obok można podziwiać pierwsze wydanie „Selenographii” Heweliusza z 1647 roku. To jedno z najważniejszych dzieł w historii badań Księżyca, zawierające ponad sto ilustracji wykonanych techniką miedziorytu, w tym trzy mapy jego powierzchni.

Heweliusz przez lata prowadził obserwacje astronomiczne w Gdańsku. Z niezwykłą dokładnością dokumentował widoczne na Księżycu kratery, góry i inne struktury, tworząc opracowania, które przez długi czas stanowiły ważny punkt odniesienia dla kolejnych pokoleń badaczy.

Na wystawie znalazły się również historyczne ilustracje astronomów oraz medale upamiętniające ich dokonania.

Polski teleskop pomoże odkrywać tajemnice Księżyca

Najbardziej niezwykły kontrast tworzy jednak zestawienie dawnych ksiąg z modelem inżynieryjnym teleskopu SOP 120 M, opracowanego przez wrocławską firmę Scanway.

Instrument powstaje z myślą o obserwacji powierzchni Księżyca z orbity. Ma umożliwiać jej szczegółowe obrazowanie i pomagać w identyfikowaniu minerałów, które mogą mieć znaczenie podczas przyszłych misji badawczych.

W grudniu 2024 roku Scanway rozpoczął współpracę z amerykańską spółką Intuitive Machines, specjalizującą się w eksploracji Księżyca. W ramach wspólnego przedsięwzięcia polska firma ma dostarczyć instrument optyczny do komercyjnej misji księżycowej.

To ważny przykład rosnącej roli polskich przedsiębiorstw w międzynarodowym sektorze kosmicznym. Technologie rozwijane we Wrocławiu mogą w przyszłości dostarczać informacji o miejscach oddalonych od Ziemi o setki tysięcy kilometrów.

Wystawa przypomina zarazem, że współczesne osiągnięcia inżynierów stanowią kontynuację pracy dawnych astronomów. Zmieniły się instrumenty i możliwości obserwacyjne, ale ciekawość świata pozostała taka sama.

Wystawa „Księżyc. Mapa niedokończona”. Do kiedy można ją zobaczyć?

Ekspozycja jest dostępna tylko przez dwa tygodnie, dlatego osoby zainteresowane historią astronomii i polskimi technologiami kosmicznymi powinny zaplanować wizytę przed końcem października.

Informacje dla odwiedzających:

• Miejsce: Refektarz Ossolineum, ul. Szewska 37, Wrocław
• Termin: 17–30 października 2026 roku
• Godziny otwarcia: wtorek–niedziela, 9:30–17:00
• Wstęp: bezpłatny

Wystawa jest okazją, by z bliska zobaczyć przedmioty, które dokumentują wielkie odkrycia naukowe, i poznać technologie przygotowywane do dalszego badania naszego naturalnego satelity.

Być może właśnie to jest najpiękniejsze przesłanie wrocławskiej ekspozycji: mapa Księżyca wciąż pozostaje niedokończona, a Polacy nadal uczestniczą w jej tworzeniu. Od ręcznie rysowanych map Heweliusza po zaawansowaną optykę Scanway – historia odkrywania kosmosu trwa, a jej kolejne rozdziały powstają również w Polsce.

Źródła:

1. Scanway – Księżyc. Mapa niedokończona. Scanway i Ossolineum łączą historię astronomii z technologią księżycową
2. Nauka w Polsce / PAP – Dzieła Kopernika i Heweliusza oraz nowoczesny teleskop na wystawie w Ossolineum
3. Wroclife – Od Heweliusza po misje księżycowe. Wyjątkowa wystawa w Ossolineum we Wrocławiu