Starzejemy się skokowo dwa razy w życiu. Naukowcy wskazali dwie kluczowe liczby

Czy starzenie przebiega zawsze powoli i równomiernie, dzień po dniu? Najnowsze badania sugerują coś zupełnie innego: nasz organizm może „przestawiać się” skokowo w dwóch wyraźnych momentach życia. Naukowcy z Uniwersytetu Stanforda, kierowani przez genetyka Michaela Snydera, zauważyli dwa gwałtowne „piki” starzenia – pierwszy około 44. roku życia, drugi na początku szóstej dekady.

To ważna obserwacja, bo zmienia sposób myślenia o tym, kiedy realnie zaczynają się największe biologiczne przetasowania. Zamiast spokojnej, jednostajnej krzywej, badacze widzą bardziej „schodki” – momenty, w których wiele procesów w ciele zmienia się naraz.

Dwa punkty zwrotne na osi czasu

— Nie zmieniamy się wyłącznie stopniowo. W pewnych momentach zachodzą w nas naprawdę dramatyczne zmiany — tłumaczył Michael Snyder w sierpniu 2024 roku, prezentując wyniki badań. — Połowa czterdziestki to czas radykalnych przekształceń, podobnie jak wczesne lata sześćdziesiątki. To prawda, niezależnie od tego, jakie cząsteczki analizujemy.

Zespół Snydera przez kilka lat obserwował 108 dorosłych, regularnie pobierając od nich próbki biologiczne. W sumie przeanalizowano ponad 135 tysięcy cech biologicznych na podstawie ogromnej liczby danych – 246 miliardów punktów. Naukowcy śledzili zmiany m.in. w RNA, białkach, lipidach i mikrobiomie, analizując próbki z jelit, skóry, nosa i jamy ustnej.

Skokowe starzenie w liczbach: większość cząsteczek zmienia się w „pikach”

Wynik, który szczególnie przykuwa uwagę, to skala zjawiska: aż 81 procent badanych molekuł wykazywało wyraźne zmiany w jednym lub obu krytycznych momentach. Innymi słowy – to nie pojedynczy parametr „wariuje”, tylko duża część biologii człowieka przestawia się w podobnym czasie.

Badacze zauważyli też, że oba „piki” nie są identyczne. W okolicach 44. roku życia silniej zmieniały się procesy związane z metabolizmem lipidów, a także metabolizmem kofeiny i alkoholu. W tym okresie mocniej widoczne były również przesunięcia dotyczące układu krążenia, skóry i mięśni.

Z kolei na początku lat 60. wyraźniej rysowały się zmiany dotyczące metabolizmu węglowodanów, funkcji nerek i regulacji układu odpornościowego – przy ponownym udziale układu krążenia, skóry i mięśni. To sugeruje, że organizm wchodzi w inny „tryb pracy”, a ryzyka zdrowotne mogą układać się inaczej niż kilka–kilkanaście lat wcześniej.

Menopauza to nie wszystko

Pierwszy skok starzenia zbiega się w czasie z okresem menopauzy lub perimenopauzy u kobiet, co naturalnie nasuwa podejrzenie, że to główne źródło zmian. Badacze zaznaczają jednak, że nie można tego tak prosto wyjaśnić. Podkreślają, że podobne przesunięcia obserwowano również u mężczyzn w tym samym wieku.

— U mężczyzn również zachodzą istotne zmiany molekularne w tym samym wieku — podkreśla Xiaotao Shen, pierwszy autor badania. — To sugeruje, że istnieją inne, być może ważniejsze mechanizmy, które wpływają na te gwałtowne przemiany u obu płci.

Ten fragment jest istotny, bo kieruje uwagę na szersze mechanizmy starzenia, które mogą dotyczyć każdego – niezależnie od płci i zmian hormonalnych charakterystycznych dla określonych etapów życia.

Co dalej? Potrzeba większych badań

Autorzy badania uczciwie wskazują ograniczenia: grupa 108 osób nie jest ogromna, a zakres wieku obejmował osoby między 25. a 70. rokiem życia. To oznacza, że potrzebne będą kolejne, większe projekty – z szerszym przekrojem populacji – by dokładniej zrozumieć, co uruchamia te „skoki” i jak przekładają się one na zdrowie.

Mimo to wniosek brzmi intrygująco: jeśli starzenie przyspiesza w dwóch konkretnych okresach, to właśnie wtedy profilaktyka, styl życia i badania kontrolne mogą mieć szczególnie duże znaczenie. A nauka dostaje nową mapę, gdzie warto szukać przełączników biologicznego wieku.