Prawo do naprawy ma wydłużyć życie sprzętu. Konsumenci zyskają mocniejsze narzędzia
Zepsuta pralka, lodówka albo telefon nie powinny automatycznie kończyć jako elektroodpad. Unijne prawo do naprawy ma sprawić, że przywrócenie urządzenia do działania stanie się łatwiejsze, bardziej przejrzyste i opłacalne. Zmiany mogą przynieść korzyści zarówno domowym budżetom, jak i środowisku.
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799, określana jako Right to Repair, weszła w życie 30 lipca 2024 roku. Państwa członkowskie miały czas do 31 lipca 2026 roku na przeniesienie jej zasad do prawa krajowego.
Według stanu na 23 września 2026 roku polskie regulacje wdrażające dyrektywę nadal znajdują się na etapie prac legislacyjnych. Projekt UC154 widnieje w rządowym wykazie projektów ustaw, a jego przyjęcie przez Radę Ministrów zaplanowano na III kwartał 2026 roku. Oznacza to, że pełnego pakietu nowych uprawnień nie należy jeszcze przedstawiać jako obowiązującego w Polsce bez ograniczeń.
Naprawa zamiast przedwczesnej wymiany
Jedną z najważniejszych zmian ma być obowiązek naprawiania przez producentów określonych grup produktów, jeżeli przywrócenie ich sprawności jest technicznie możliwe. Naprawa powinna zostać wykonana nieodpłatnie albo za rozsądną cenę oraz w rozsądnym terminie.
Przepisy nie obejmują automatycznie wszystkich rzeczy dostępnych na rynku. Obowiązek będzie dotyczył urządzeń objętych unijnymi wymaganiami dotyczącymi możliwości naprawy. Na liście znalazły się między innymi pralki, zmywarki, suszarki, odkurzacze, lodówki i inne urządzenia chłodnicze, telefony komórkowe, wyświetlacze elektroniczne, serwery, sprzęt spawalniczy oraz wybrane rowery i skutery elektryczne.
Prawo do naprawy nie oznacza zatem, że każda awaria po upływie okresu odpowiedzialności sprzedawcy będzie usuwana bezpłatnie. Konsument powinien jednak otrzymać możliwość zlecenia producentowi naprawy urządzenia objętego regulacjami, o ile jest ona możliwa. Cena nie może być ustalona na poziomie, który w praktyce zniechęcałby do skorzystania z usługi.
Dodatkową zachętą będzie wydłużenie ochrony konsumenta. Jeśli w ramach reklamacji wybierze on naprawę zamiast wymiany wadliwego towaru, okres odpowiedzialności sprzedawcy za jego zgodność z umową zostanie jednokrotnie przedłużony o 12 miesięcy. Nie należy mylić tej ochrony z dobrowolną gwarancją producenta.
Części zamienne i bardziej przejrzyste ceny
Producenci mają zapewniać dostęp do części zamiennych i narzędzi w rozsądnych cenach. Powinni także publikować na swoich stronach orientacyjne opłaty za typowe naprawy oraz bezpłatnie udostępniać informacje o świadczonych usługach.
Dyrektywa zakazuje stosowania nieuzasadnionych barier sprzętowych, programowych i umownych utrudniających naprawę. Producent nie powinien również odmawiać wykonania usługi wyłącznie dlatego, że urządzenie było wcześniej naprawiane przez niezależny serwis. Wyjątki będą możliwe, gdy ograniczenie ma obiektywne uzasadnienie, na przykład związane z bezpieczeństwem albo ochroną własności intelektualnej.
Nowym rozwiązaniem jest również europejski formularz informacji o naprawie. Serwis będzie mógł przedstawić w nim między innymi opis usterki, przewidywaną cenę, termin wykonania usługi, dostępność sprzętu zastępczego i koszty transportu. Warunki zapisane w przekazanym formularzu mają pozostać niezmienne przez 30 dni. Sam dokument powinien być bezpłatny, choć serwis może pobrać wcześniej zapowiedzianą opłatę za niezbędną diagnostykę.
W 2027 roku ma także zacząć działać europejska platforma napraw. Dzięki jej krajowym sekcjom konsumenci będą mogli wyszukiwać serwisy, sprawdzać ich lokalizacje i porównywać warunki usług.
Nowe zasady nie zakończą z dnia na dzień ery trudno naprawialnego sprzętu. Wyznaczają jednak ważny kierunek: urządzenia mają być projektowane i obsługiwane tak, aby można było korzystać z nich dłużej. Dla konsumentów oznacza to większy wybór, a dla środowiska – szansę na ograniczenie ilości elektroodpadów oraz zużycia surowców potrzebnych do produkcji nowych urządzeń.
Źródła:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – projekt UC154 wdrażający prawo do naprawy
EUR-Lex – pełny tekst dyrektywy (UE) 2024/1799
Rada Unii Europejskiej – najważniejsze zasady prawa do naprawy
WP Dom – materiał wyjściowy
