Chiny „zazieleniły” obrzeża pustyni Takla Makan. Badanie: ten „biologiczny pustostan” stał się pochłaniaczem CO2

Ogromna akcja zalesiania wokół pustyni Takla Makan (Taklamakan) w zachodnich Chinach zaczyna przynosić mierzalne efekty – i to nie tylko krajobrazowe. Najnowsze badania wskazują, że pas roślinności na obrzeżach jednego z największych i najsuchszych pustyń świata działa dziś jak stabilny pochłaniacz dwutlenku węgla, czyli wchłania więcej CO2, niż emituje. To ważny sygnał dla walki z pustynnieniem i dla strategii klimatycznych opartych na rozwiązaniach przyrodniczych.

Takla Makan: jedna z największych i najsuchszych pustyń na Ziemi

Pustynia Takla Makan zajmuje około 337 tys. km² i jest otoczona wysokimi górami, które przez większość roku blokują napływ wilgotnego powietrza. Efekt to skrajnie suchy klimat, w którym roślinność ma bardzo trudne warunki do przetrwania. Ponad 95% obszaru pustyni stanowią ruchome piaski, dlatego przez lata bywała opisywana jako „biologiczny pustostan”.

Wielkie sadzenie drzew i krzewów. Cel: zatrzymać pustynnienie

W 1978 roku Chiny uruchomiły program Three-North Shelterbelt – gigantyczny projekt inżynierii ekologicznej znany też jako „Wielki Zielony Mur”. Jego celem jest ograniczenie pustynnienia i ochrona terenów zamieszkanych oraz upraw przed burzami piaskowymi, m.in. poprzez sadzenie drzew i krzewów na obrzeżach pustyń Takla Makan i Gobi. Projekt ma trwać do 2050 roku i obejmować miliardy nasadzeń.

W 2024 roku domknięto zielony pierścień wokół pustyni

Według doniesień z Chin, w 2024 roku zakończono kluczowy etap – domknięto roślinny pas wokół Takla Makan. Badacze wskazują, że roślinność stabilizuje wydmy, a skala działań w kolejnych dekadach przyczyniła się również do wzrostu lesistości Chin: z około 10% powierzchni kraju w 1949 roku do ponad 25% w ostatnich latach.

Nowe badanie: obrzeża pustyni pochłaniają więcej CO2, niż oddają

W pracy opublikowanej 19 stycznia w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” naukowcy opisali długoterminowy trend wzrostu roślinności na peryferiach pustyni oraz rosnący pobór CO2. Zespół analizował dane z obserwacji terenowych różnych typów pokrycia roślinnego, informacje satelitarne o opadach, „zieloności” roślin, fotosyntezie i strumieniach CO2 z ostatnich 25 lat, a także wyniki modelu NOAA CarbonTracker, który mapuje globalne źródła i pochłaniacze dwutlenku węgla.

Kluczowy jest sezon wilgotny: więcej opadów, więcej fotosyntezy

Naukowcy zauważyli, że w sezonie wilgotnym (lipiec–wrzesień) opady na obrzeżach pustyni są wyraźnie wyższe niż w porze suchej. W badaniu podano, że w miesiącach bardziej wilgotnych opady były wielokrotnie większe niż w porze suchej, średnio około 16 mm na miesiąc. To właśnie wtedy roślinność na obrzeżach Takla Makan zyskuje przewagę: rośnie aktywność fotosyntezy i zwiększa się pochłanianie CO2. Autorzy opisali też spadek stężenia CO2 nad pustynią między porą suchą a wilgotną (w analizie satelitarnej widać różnicę rzędu kilku ppm).

„Da się zwiększyć sekwestrację węgla nawet w skrajnie suchych krajobrazach”

Współautor badania Yuk Yung (Caltech, NASA JPL) podkreślił, że to pierwszy tak wyraźny przykład pokazujący, iż działania człowieka mogą zwiększać pochłanianie CO2 nawet w środowiskach hiper-suchych.

„Po raz pierwszy stwierdziliśmy, że działania prowadzone przez człowieka mogą skutecznie zwiększać sekwestrację węgla nawet w najbardziej ekstremalnie suchych krajobrazach, pokazując potencjał przekształcenia pustyni w pochłaniacz CO2 i zahamowania pustynnienia”.

Czy „Wielki Zielony Mur” ogranicza burze piaskowe? Tu trwa spór

Skala projektu robi wrażenie, ale ocena jego wpływu na częstotliwość burz piaskowych wciąż budzi dyskusje wśród ekspertów. Część analiz wskazuje na poprawę warunków lokalnych i stabilizację gleb, inni zwracają uwagę na trudności: niską przeżywalność części nasadzeń, dobór gatunków oraz rosnące ryzyko w warunkach ocieplającego się klimatu. Nowe wyniki dodają jednak mocny argument: nawet jeśli nie wszystkie cele są jednoznacznie potwierdzone, rola „zielonej obwódki” jako pochłaniacza CO2 może być realna i mierzalna.

Model dla innych regionów? Ostrożny optymizm naukowców

Autorzy badania sugerują, że przykład Takla Makan może stać się punktem odniesienia dla innych suchych regionów świata. Kluczowe jest jednak podejście „szyte na miarę” – dobór roślinności odpornej na suszę, ochrona zasobów wodnych oraz długofalowe utrzymanie terenów zielonych. Jeśli te warunki są spełnione, nawet obrzeża pustyń mogą wspierać klimat poprzez dodatkowe pochłanianie CO2.

Źródło: livescience.com