Meksykański Sąd Najwyższy wzmacnia ochronę przyrody. Każdy mieszkaniec może walczyć o ekosystem

Meksykański Sąd Najwyższy  wydał ważne orzeczenie, które może realnie ułatwić obronę terenów chronionych. W sprawie dotyczącej Parku Narodowego Benito Juárez w stanie Oaxaca uznano, że z wnioskiem o ochronę środowiska może wystąpić każdy mieszkaniec lub użytkownik danego ekosystemu – nawet jeśli nie potrafi wykazać bezpośredniej, indywidualnej szkody.

Sprawa z Oaxaca: zaniedbania w ochronie parku i nielegalne zabudowy

Rozstrzygnięcie, o którym mowa, zapadło 24 lutego 2026 r. (sprawa ma sygnaturę AR 450/2025). Orzeczenie zapadło w sprawie wniesionej przez osobę pochodzenia zapoteckiego, która wskazywała na zaniedbania władz w ochronie Parku Narodowego Benito Juárez. Zgłaszane problemy dotyczyły m.in. nieprawidłowych zajęć terenu oraz nieregularnych budów i konstrukcji, które miały naruszać zasady obowiązujące na obszarze chronionym.

SCJN uznał, że w takich sytuacjach sama bliskość i związek z danym ekosystemem mogą wystarczyć, by domagać się ochrony prawnej. To podejście ma otworzyć drogę do skuteczniejszej kontroli tego, czy instytucje rzeczywiście wywiązują się z obowiązków wobec terenów chronionych.

Co zmienia wyrok? Łatwiejszy dostęp do „sprawiedliwości środowiskowej”

Sąd wskazał kilka zasad, które wzmacniają ochronę przyrody i pozycję obywateli. Po pierwsze, rozszerzono rozumienie tzw. „uzasadnionego interesu” – nie trzeba już udowadniać osobistej krzywdy, aby wystąpić do sądu w obronie ekosystemu. Po drugie, podkreślono znaczenie zasady ostrożności: brak pełnej pewności naukowej nie powinien być argumentem za odmową ochrony środowiska. Po trzecie, zaakcentowano „dynamiczny ciężar dowodu” – w praktyce oznacza to, że to organy publiczne mają solidnie uzasadniać swoje działania (lub ich brak), a sąd może aktywnie domagać się dodatkowych dowodów, jeśli pojawiają się sygnały możliwej szkody dla środowiska.

W efekcie SCJN nakazał zwrot akt do sądu niższej instancji, aby postępowanie zostało podjęte na nowo i dokładniej zbadano zarzuty dotyczące Parku Narodowego Benito Juárez – już według wytycznych wzmocnionej ochrony środowiska.

Park Narodowy Benito Juárez: zielone płuca okolic Oaxaca

Park Narodowy Benito Juárez powołano w 1937 r. i obejmuje obszar około 2591 hektarów. Znajdują się tam m.in. lasy liściaste, dębowe i sosnowe. Jak podkreślają opisy parku, pełni on bardzo ważne funkcje: wspiera oczyszczanie powietrza, pomaga w regulacji obiegu wody i lokalnego klimatu, łagodzi skutki ekstremalnych zjawisk, a także wpływa na dostępność wody dla dużej części miasta Oaxaca i okolicznych gmin.

To również miejsce wyjątkowo bogate przyrodniczo: w materiałach opisujących park pojawiają się dane o setkach gatunków, w tym ptaków osiadłych i wędrownych, a także wielu gatunkach ssaków, gadów, płazów i ryb, które są zależne od tego środowiska.

Wyrok, który daje ludziom narzędzia. I przypomina o wspólnej odpowiedzialności

Choć sprawa dotyczy konkretnego parku w Oaxaca, jej znaczenie jest szersze. Orzeczenie wzmacnia konstytucyjne prawo do życia w zdrowym środowisku i podkreśla, że ochrona natury nie jest wyłącznie „technicznym zadaniem” instytucji. To także zobowiązanie wobec społeczności, które żyją obok obszarów chronionych, korzystają z nich i chcą je zachować dla kolejnych pokoleń.

W praktyce wyrok może ułatwić mieszkańcom i lokalnym wspólnotom reagowanie wtedy, gdy pojawiają się zagrożenia związane z urbanizacją, eksploatacją albo zwyczajnym zaniedbaniem. A to dobra wiadomość – bo im szybciej można uruchomić ochronę, tym większa szansa, że przyrodę da się ocalić bez nieodwracalnych strat.