Zakaz BPA od 20 lipca 2026. Opakowania żywności będą bezpieczniejsze

Zakaz BPA od 20 lipca 2026 wkroczy w kolejny, ważny etap. Tego dnia zakończy się podstawowy okres przejściowy dla wielu opakowań i przedmiotów przeznaczonych do kontaktu z żywnością. Producenci oraz importerzy nie będą już mogli po raz pierwszy wprowadzać na rynek Unii Europejskiej nowych wyrobów wykorzystujących bisfenol A, jeżeli nie spełniają one aktualnych wymagań. Dla konsumentów oznacza to stopniowe upowszechnianie bezpieczniejszych opakowań.

Unijne przepisy ograniczające stosowanie bisfenolu A obowiązują już od 20 stycznia 2025 roku. Branża spożywcza i producenci opakowań otrzymali jednak 18 miesięcy na zmianę technologii, znalezienie odpowiednich zamienników i dostosowanie procesów produkcyjnych. Podstawowy okres przejściowy zakończy się dokładnie 20 lipca 2026 roku.

Zmiana nie oznacza nagłego wycofania wszystkich puszek, butelek czy pojemników ze sklepów. Dotyczy przede wszystkim zasad produkcji oraz pierwszego wprowadzania nowych wyrobów na unijny rynek. Produkty, które legalnie znalazły się w obrocie wcześniej, w wielu przypadkach będą mogły pozostać w sprzedaży zgodnie z przepisami dotyczącymi zapasów i kolejnych okresów przejściowych.

Czym jest BPA i gdzie było stosowane?

Bisfenol A, znany również jako BPA, jest związkiem chemicznym wykorzystywanym przy produkcji niektórych tworzyw sztucznych oraz żywic. Przez wiele lat używano go między innymi w powłokach zabezpieczających wnętrza metalowych puszek na żywność i napoje.

BPA mógł być również stosowany przy produkcji wielorazowych plastikowych butelek, dystrybutorów wody, pojemników na żywność oraz wyposażenia używanego do jej transportowania i przetwarzania. Nowe przepisy obejmują szeroką grupę materiałów: tworzywa sztuczne, lakiery i powłoki, kleje, gumy, silikony, farby drukarskie oraz żywice jonowymienne.

Nie oznacza to jednak, że każde plastikowe opakowanie lub każda puszka znajdująca się obecnie w sklepie zawiera BPA. Obecności tej substancji nie można też ocenić wyłącznie na podstawie wyglądu produktu. Największa odpowiedzialność spoczywa na producentach, importerach i dostawcach, którzy muszą wykazać zgodność stosowanych materiałów z obowiązującymi wymaganiami.

Dlaczego Unia Europejska ogranicza bisfenol A?

Decyzja została podjęta po ponownej ocenie naukowej przeprowadzonej przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności. Eksperci EFSA zwrócili szczególną uwagę na możliwy wpływ bisfenolu A na układ odpornościowy. Wzięli także pod uwagę potencjalne oddziaływanie na układ rozrodczy, rozwój organizmu oraz procesy metaboliczne.

W 2023 roku EFSA ustaliła tolerowane dzienne pobranie BPA na poziomie 0,2 nanograma na kilogram masy ciała. Była to wartość około 20 tys. razy niższa od tymczasowego poziomu obowiązującego po wcześniejszej ocenie z 2015 roku. Według ekspertów szacowane narażenie związane z żywnością przekraczało nowy próg zarówno w przypadku przeciętnych, jak i bardziej narażonych konsumentów we wszystkich grupach wiekowych.

BPA może przedostawać się z materiału opakowaniowego do jedzenia lub napojów. Celem nowych regulacji jest więc ograniczenie jednego ze źródeł narażenia i stopniowe zastępowanie tej substancji bezpieczniejszymi rozwiązaniami.

– „Utrzymanie wysokich standardów bezpieczeństwa żywności w Unii Europejskiej oraz ochrona obywateli należą do najważniejszych priorytetów Komisji. Zakaz, oparty na rzetelnych zaleceniach naukowych, będzie chronił konsumentów przed szkodliwymi substancjami chemicznymi, które mogą mieć kontakt z ich żywnością i napojami” – powiedział Oliver Várhelyi, komisarz UE do spraw zdrowia i dobrostanu zwierząt.

Co dokładnie zmieni się 20 lipca 2026 roku?

Od 20 lipca producenci i importerzy co do zasady nie będą mogli po raz pierwszy wprowadzać na rynek wielu gotowych jednorazowych oraz wielorazowych wyrobów mających kontakt z żywnością, jeśli zostały wykonane z wykorzystaniem BPA i nie są zgodne z nowymi regulacjami.

Zmiana będzie widoczna stopniowo. Na sklepowych półkach zaczną pojawiać się kolejne opakowania wykonane przy użyciu innych materiałów lub powłok. Nie należy jednak spodziewać się, że 21 lipca nagle znikną wszystkie puszki, butelki wielorazowe czy pojemniki produkowane zgodnie z wcześniejszymi wymaganiami.

Przepisy nie nakazują również konsumentom, aby 20 lipca wyrzucali używane w domu pojemniki lub butelki. Regulacja koncentruje się przede wszystkim na produkcji, imporcie oraz pierwszym wprowadzaniu wyrobów na rynek. Zmiana ma odbywać się w sposób kontrolowany, bez niepotrzebnego marnowania żywności i prawidłowo wprowadzonych wcześniej produktów.

Niektóre opakowania otrzymały więcej czasu

Unijne rozporządzenie przewiduje wyjątki dla zastosowań, w których szybkie zastąpienie BPA jest bardziej skomplikowane pod względem technologicznym.

Do 20 stycznia 2028 roku będą mogły być po raz pierwszy wprowadzane na rynek określone jednorazowe opakowania przeznaczone do konserwowania owoców, warzyw i produktów rybołówstwa. Ten sam termin obejmuje niektóre wyroby, w których lakier lub powłoka wykorzystująca BPA znajduje się wyłącznie na zewnętrznej powierzchni metalu.

Dłuższy okres przewidziano także dla wielorazowego wyposażenia wykorzystywanego profesjonalnie przy produkcji żywności. Takie wyroby mogą być po raz pierwszy wprowadzane na rynek do 20 stycznia 2028 roku, a później pozostawać w obrocie najpóźniej do 20 stycznia 2029 roku.

Jednorazowe opakowania legalnie wprowadzone na rynek w czasie właściwego okresu przejściowego mogą być jeszcze przez kolejne 12 miesięcy napełniane żywnością i zamykane. Zapakowane w ten sposób produkty będą mogły pozostawać w sprzedaży do wyczerpania zapasów.

Zmiana ważna przede wszystkim dla producentów

Dla przeciętnego klienta zakupy po 20 lipca nie będą wyglądały zupełnie inaczej niż dzień wcześniej. Konsumenci będą jednak z czasem korzystać z coraz większej liczby opakowań wyprodukowanych bez BPA.

Znacznie większe zmiany czekają branżę spożywczą oraz opakowaniową. Przedsiębiorstwa muszą zweryfikować skład materiałów, zmienić technologie, zgromadzić odpowiednią dokumentację i upewnić się, że używane przez nie zamienniki również spełniają wymagania bezpieczeństwa.

Rozporządzenie obejmuje nie tylko BPA, ale również inne niebezpieczne bisfenole i ich pochodne, między innymi substancje sklasyfikowane jako rakotwórcze, mutagenne, szkodliwe dla rozrodczości lub zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego. Ogranicza to ryzyko, że bisfenol A zostanie automatycznie zastąpiony innym związkiem o podobnie niekorzystnych właściwościach.

Zakończenie okresu przejściowego jest jednym z najważniejszych etapów tej reformy. Nie spowoduje gwałtownej rewolucji na sklepowych półkach, lecz przyspieszy proces zastępowania BPA w opakowaniach i przedmiotach mających kontakt z jedzeniem. Długofalowym rezultatem mają być wyższe standardy bezpieczeństwa oraz mniejsze narażenie konsumentów na potencjalnie szkodliwe substancje.

Źródła: trade.ec.europa.eu, eur-lex.europa.eu