Mieszkańcy Filipińskiej wioski sami wykopali kanał do elektrowni. Rzeka zasila domy, szkołę i przychodnię

Wioska na Filipinach produkuje prąd z rzeki dzięki mikroelektrowni wodnej zbudowanej przy dużym zaangażowaniu mieszkańców. Instalacja o mocy 15 kilowatów dostarcza energię do 67 gospodarstw domowych, szkoły oraz lokalnej placówki zdrowotnej. Projekt wspiera również niewielkie przedsiębiorstwa, a jego funkcjonowanie jest ściśle związane z ochroną otaczającego osadę lasu i zlewni.

Sitio Lapat leży w górzystej prowincji Apayao na północy Filipin. To niewielka i trudno dostępna osada zamieszkana przez rdzenną społeczność Isneg. Przez lata mieszkańcy mieli ograniczony dostęp do niezawodnej energii elektrycznej, podobnie jak wiele innych odległych miejscowości położonych z dala od krajowej sieci energetycznej.

Odpowiedzią na ten problem stał się lokalny system wykorzystujący siłę płynącej wody. Mikroelektrownia przechwytuje część nurtu, kieruje go kanałem i rurami do turbiny, a następnie wytwarza energię bez potrzeby budowania wielkiego zbiornika czy zapory zalewającej rozległe tereny. W lutym 2026 roku system został oficjalnie przekazany stowarzyszeniu mieszkańców, które odpowiada za jego obsługę i utrzymanie.

Energia dla domów, szkoły i ośrodka zdrowia

Instalacja ma moc 15 kilowatów. Zasila 67 gospodarstw domowych, miejscową szkołę oraz stację zdrowia obsługującą mieszkańców barangayu Nabuangan. Energia umożliwia między innymi korzystanie z oświetlenia, urządzeń szkolnych oraz wyposażenia potrzebnego w placówce medycznej.

Dostęp do prądu pozwala także przechowywać szczepionki i leki w odpowiedniej temperaturze oraz stopniowo wprowadzać elektroniczną dokumentację medyczną. Wcześniej podobne rozwiązania były trudne do zastosowania ze względu na brak stabilnego zasilania.

Zmiany są widoczne również poza domami i instytucjami publicznymi. Energia może napędzać urządzenia wykorzystywane przy obróbce drewna, spawaniu, produkcji lodu i chłodniczym przechowywaniu żywności. Daje to mieszkańcom możliwość rozwijania lokalnych usług bez konieczności korzystania z kosztownych generatorów spalinowych.

Faith Joy Bonifacio prowadzi w Sitio Lapat niewielki punkt dostępu do internetu. W dzień korzysta on z paneli słonecznych, a po zmroku może być zasilany energią wytwarzaną przez mikroelektrownię. Dzięki temu mieszkańcy zyskują dostęp do informacji, edukacji i komunikacji, mimo znacznego oddalenia od większych miejscowości.

Mieszkańcy przez rok kopali kilometrowy kanał

Powstanie elektrowni nie było wyłącznie zasługą zewnętrznych organizacji i inżynierów. Dużą część prac wykonali sami mieszkańcy.

Podczas pierwszych rozmów specjaliści wyjaśnili, że doprowadzenie wody do turbiny będzie wymagało wykopania kanału o długości około jednego kilometra. W tym czasie nie było jeszcze pewności, czy uda się zdobyć pieniądze na budowę całej instalacji.

Mimo to społeczność rozpoczęła pracę. Przez niemal rok mieszkańcy spotykali się w niedziele, które zwykle były dniami odpoczynku, i wspólnie drążyli trasę przyszłego kanału. Dopiero później udało się zapewnić finansowanie niezbędnych urządzeń i budynków.

Projekt zrealizowano przy wsparciu organizacji Seacology, Green Empowerment i Misereor, władz lokalnych oraz filipińskiej organizacji SIBAT. Jej inżynierowie odpowiadali za przygotowanie rozwiązania technicznego, montaż urządzeń i przeszkolenie lokalnych operatorów.

Podczas testów instalacja osiągała napięcie od 230 do 240 woltów przy częstotliwości 60 herców. Poszczególne domy mają własne liczniki, a mieszkańcy ponoszą niewielkie opłaty przeznaczane na wymianę części, naprawy i dalsze utrzymanie elektrowni.

– „Mieszkańcy Lapat są prawdziwymi bohaterami tej inicjatywy. Ich praca i współpraca miały kluczowe znaczenie dla powodzenia przedsięwzięcia” – podkreśliła organizacja SIBAT.

Ochrona lasu zapewnia stały dopływ wody

Mikroelektrownia może działać tylko wtedy, gdy rzeka i jej dopływy pozostają w dobrym stanie. Mieszkańcy mają więc dodatkowy powód, aby chronić las znajdujący się powyżej osady. Zdrowy ekosystem zatrzymuje wodę, ogranicza erozję gleby i pomaga utrzymać bardziej stabilny przepływ w porze suchej.

Społeczność Isneg od wielu pokoleń stosuje system ochrony zasobów nazywany „lapat”. Pozwala on obejmować las, rzekę lub inne ważne miejsce zakazem niekontrolowanego użytkowania. Decyzje dotyczące korzystania z chronionego obszaru podejmuje rada starszych.

Od tej tradycji pochodzi również nazwa Sitio Lapat. Przodkowie obecnych mieszkańców objęli ochroną liczącą około 500 hektarów zlewnię Boboli Creek. Korzystanie z jej zasobów wymaga zgody społeczności, a mieszkańcy patrolują teren i promują bardziej zrównoważone metody uprawy.

W ramach projektu sadzone są również rodzime drzewa, szczególnie w miejscach położonych w pobliżu cieków wodnych. Działania te pomagają zabezpieczyć źródło energii, ale jednocześnie chronią siedliska roślin i zwierząt.

Region doceniony przez UNESCO

Apayao należy do najcenniejszych przyrodniczo obszarów Filipin. W 2024 roku UNESCO utworzyło tam rezerwat biosfery yApayaos o powierzchni 3960 kilometrów kwadratowych.

Organizacja zwróciła uwagę zarówno na różnorodność biologiczną regionu, jak i tradycyjne zasady gospodarowania zasobami stosowane przez społeczność Isneg. Apayao jest między innymi ostoją krytycznie zagrożonego orła filipińskiego.

Mikroelektrownia w Sitio Lapat łączy dostęp do energii z ochroną tego wyjątkowego otoczenia. Mieszkańcy zobowiązali się do dalszego strzeżenia zlewni, prowadzenia patroli i przypominania podczas spotkań społeczności, że zachowanie lasu jest niezbędne także dla funkcjonowania turbiny.

W przeciwieństwie do wielkich inwestycji hydroenergetycznych lokalny system został zaprojektowany na potrzeby jednej społeczności. Jego zarządzaniem zajmują się sami odbiorcy energii, a zebrane opłaty mają pokrywać konserwację i przyszłe naprawy.

Takie rozwiązanie nie zastąpi ogólnokrajowych sieci energetycznych, ale może być skutecznym modelem dla trudno dostępnych osad, do których doprowadzenie tradycyjnych linii jest kosztowne lub technicznie skomplikowane. Przykład Sitio Lapat pokazuje, że niewielka instalacja wykorzystująca lokalne zasoby może jednocześnie wspierać edukację, opiekę zdrowotną, działalność gospodarczą i ochronę przyrody.