Polskie rzeki odzyskają życie. Prawie 500 km koryt znów stanie się domem dla ryb

Blisko 500 kilometrów polskich rzek ma odzyskać ciągłość ekologiczną, a to oznacza lepsze warunki życia dla ryb i innych organizmów wodnych.

Wody Polskie podpisały trzy ważne umowy dotyczące renaturyzacji rzek i ochrony środowiska naturalnego. Prace obejmą Nysę Kłodzką, Noteć oraz Regę. W ramach zaplanowanych działań zlikwidowanych lub udrożnionych zostanie łącznie 41 barier migracyjnych, które dziś utrudniają rybom swobodne przemieszczanie się.

To dobra wiadomość nie tylko dla przyrody, ale również dla ludzi. Zdrowsze rzeki lepiej radzą sobie ze skutkami zmian klimatu, wspierają bioróżnorodność, poprawiają stan środowiska wodnego i zwiększają naturalną odporność ekosystemów na suszę oraz ekstremalne zjawiska pogodowe.

Rzeki potrzebują swobody

Przez dziesięciolecia wiele rzek było regulowanych, przegradzanych i dostosowywanych przede wszystkim do potrzeb człowieka. Jazy, progi, stopnie wodne i inne przeszkody często przerywały naturalne korytarze migracyjne ryb. Dla wielu gatunków oznaczało to problem z dotarciem na tarliska, ograniczenie rozrodu i stopniowe osłabianie całych populacji.

Nowe projekty mają ten proces odwracać. Ich celem jest przywrócenie rzekom większej naturalności i drożności, czyli takiego stanu, w którym organizmy wodne mogą bezpiecznie przemieszczać się wzdłuż koryta.

W praktyce oznacza to m.in. budowę przepławek, modernizację istniejących rozwiązań, odtwarzanie siedlisk, tworzenie tarlisk i poprawę warunków środowiskowych w rzekach oraz ich dopływach.

Nysa Kłodzka zyska nowe przepławki

Jednym z największych przedsięwzięć będzie projekt dotyczący Nysy Kłodzkiej. Prace obejmą odcinek od wodowskazu w Bardzie aż do ujścia rzeki do Odry. Plan zakłada biologiczne udrożnienie rzeki z myślą o różnych gatunkach organizmów wodnych.

W ramach inwestycji przewidziano budowę siedmiu przepławek. Jedna powstanie przy jazie Michałów, pięć przy zbiorniku Otmuchów, a kolejna przepławka przy zbiorniku Kozielno zostanie przebudowana.

Dzięki temu ciągłość morfologiczna Nysy Kłodzkiej ma zostać przywrócona na odcinku ponad 111 kilometrów. To szczególnie ważne dla ryb dwuśrodowiskowych, takich jak łosoś, ale również dla gatunków żyjących stale w wodach słodkich, m.in. pstrąga i lipienia.

Projekt ma także poprawić jakość środowiska wodnego, wspierać zachowanie przepływów środowiskowych oraz odtworzyć cenne siedliska.

Noteć stanie się bardziej przyjazna dla węgorza

Drugim ważnym miejscem działań będzie Noteć. Odcinek rzeki od jeziora Gopło do ujścia jest objęty obszarem ochrony węgorza europejskiego. To gatunek niezwykły, ale jednocześnie silnie zagrożony, dlatego poprawa drożności rzek ma dla niego ogromne znaczenie.

Projekt na Noteci zakłada budowę trzech przepławek: na stopniach wodnych Łabiszyn, Dębinek VI oraz Stara Noteć Rynarzewska. Dzięki temu odtworzona zostanie ciągłość ekologiczna rzeki na odcinku ponad 15 kilometrów.

Choć w skali całego kraju może wydawać się to niewielkim fragmentem, dla lokalnego ekosystemu to bardzo istotna zmiana. Każdy udrożniony odcinek rzeki oznacza więcej przestrzeni do życia, migracji i rozrodu dla organizmów wodnych.

i jej dopływy zyskają nowe tarliska i lepszą ochronę

Największy zasięg ekologiczny będzie miał projekt dotyczący Regi i jej dopływów. To kontynuacja działań rozpoczętych wcześniej w ramach projektu LIFE+ Rega. Teraz zaplanowano 14 zadań, które mają kompleksowo poprawić stan środowiskowy tej rzeki.

Prace obejmą m.in. poprawę spójności korytarza migracyjnego, budowę sztucznych tarlisk, modernizację urządzeń wspierających migrację ryb oraz działania zwiększające bezpieczeństwo ichtiofauny. Pojawią się także nasadzenia drzew, rozwiązania małej retencji i działania edukacyjne.

W efekcie ciągłość ekologiczna rzek w zlewni Regi ma zostać odtworzona na odcinkach o łącznej długości prawie 378 kilometrów. Udrożnionych lub zlikwidowanych zostanie tam 31 barier migracyjnych.

Projekt zakłada również utworzenie obiektów małej retencji o łącznej pojemności 400 tys. metrów sześciennych. To ważne szczególnie w czasach, gdy susze i gwałtowne zjawiska pogodowe stają się coraz większym wyzwaniem.

Ponad 76 mln zł na dobrą zmianę dla przyrody

Łączna wartość trzech podpisanych umów przekracza 76 mln zł. Blisko 50 mln zł stanowi dofinansowanie z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027, czyli FEnIKS.

To kolejny przykład inwestycji, które łączą ochronę przyrody z bezpieczeństwem ludzi. Renaturyzacja rzek nie jest wyłącznie działaniem „dla ryb”. Zdrowe rzeki pomagają zatrzymywać wodę w krajobrazie, łagodzą skutki suszy, wspierają lokalne ekosystemy i tworzą bardziej odporne środowisko.

W czasach, gdy coraz częściej mówi się o kryzysie klimatycznym, deficycie wody i utracie bioróżnorodności, takie projekty pokazują, że można działać w dobrym kierunku. I że przyroda, jeśli stworzy się jej odpowiednie warunki, potrafi się odradzać.

Polska przywraca rzekom naturalne funkcje

Nysa Kłodzka, Noteć i Rega to trzy różne rzeki, ale wspólny cel jest ten sam: przywrócić wodnym ekosystemom większą swobodę, drożność i odporność. Dzięki zaplanowanym działaniom setki kilometrów rzek ponownie staną się lepszym miejscem do życia dla ryb, bezkręgowców i roślin wodnych.

Prawie 500 kilometrów rzek odzyska ciągłość ekologiczną, a wraz z nią szansę na bardziej naturalne, zdrowsze i bogatsze życie.

Źródło: gov.pl