Kakao może wspierać metabolizm i zdrowe starzenie. Naukowcy badają też łuski ziaren

Kakao kojarzy się wielu osobom z dzieciństwem, ciepłym napojem i aromatem czekolady. Naukowcy patrzą jednak na ziarna kakaowca znacznie szerzej. Interesują ich nie tylko smak i zapach, ale również związki roślinne, które mogą wspierać metabolizm, ograniczać stan zapalny i pomagać w ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym.

Szczególnie ciekawe okazują się łuski ziaren kakaowych, czyli produkt uboczny powstający przy produkcji czekolady. Badacze z University of Illinois w Urbana-Champaign sprawdzali, czy zawarte w nich związki fenolowe mogą wpływać na procesy związane z otyłością, stanem zapalnym i insulinoopornością. Wyniki są obiecujące, choć — co warto podkreślić — na tym etapie dotyczą głównie badań laboratoryjnych, a nie gotowego leku dla ludzi.

Łuski kakao mogą zyskać drugie życie

W przemyśle spożywczym każdego roku powstają ogromne ilości odpadów z ziaren kakaowca i kawy. Przez długi czas traktowano je głównie jako problem produkcyjny. Dziś coraz częściej stają się przedmiotem badań nad gospodarką zero waste i nowymi sposobami wykorzystania naturalnych surowców.

Naukowcy zwrócili uwagę, że łuski kakaowe zawierają m.in. kwas protokatechowy, epikatechinę oraz procyjanidynę B2. To związki należące do grupy polifenoli, czyli substancji roślinnych znanych z potencjalnego działania przeciwutleniającego i przeciwzapalnego. W badaniach laboratoryjnych wodny ekstrakt z łusek kakaowych wpływał korzystnie na komórki tłuszczowe i komórki układu odpornościowego, co może mieć znaczenie w kontekście insulinooporności związanej z otyłością.

To ważny kierunek badań, ponieważ pokazuje, że coś, co dotąd uznawano za odpad, może w przyszłości stać się cennym surowcem dla przemysłu spożywczego, farmaceutycznego lub suplementacyjnego. Do praktycznego zastosowania potrzebne są jednak dalsze badania, w tym badania z udziałem ludzi.

Czym jest insulinooporność?

Insulinooporność nie jest jedną, odrębną chorobą, ale zaburzeniem metabolicznym, w którym komórki organizmu słabiej reagują na insulinę. Hormon ten odpowiada za regulowanie poziomu glukozy we krwi. Kiedy organizm traci wrażliwość na jego działanie, trzustka musi produkować go coraz więcej, aby utrzymać prawidłowy poziom cukru.

Z czasem taki stan może zwiększać ryzyko cukrzycy typu 2, chorób sercowo-naczyniowych i innych problemów metabolicznych. Insulinooporność częściej występuje u osób z nadwagą, otyłością, nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami lipidowymi lub małą aktywnością fizyczną.

Do możliwych sygnałów ostrzegawczych należą m.in. zwiększony obwód brzucha, podwyższony poziom glukozy lub insuliny, nieprawidłowy cholesterol, nadciśnienie oraz przewlekłe zmęczenie. Ostateczną ocenę zawsze powinien jednak przeprowadzić lekarz na podstawie badań i całego obrazu zdrowia pacjenta.

Kakao, polifenole i zdrowe starzenie

Kakao jest naturalnym źródłem polifenoli, składników mineralnych oraz przeciwutleniaczy. W ziarnach kakaowca znajdują się m.in. magnez, potas, fosfor, żelazo, cynk, miedź i wapń. To właśnie dlatego dobrej jakości kakao od lat interesuje badaczy zajmujących się dietą, metabolizmem i zdrowiem układu krążenia.

W niektórych badaniach na modelach zwierzęcych i prostych organizmach, takich jak Caenorhabditis elegans, kakao lub jego składniki wiązano z poprawą wybranych parametrów zdrowia związanych ze starzeniem. Należy jednak zachować ostrożność: takich wyników nie można wprost przekładać na ludzi ani traktować jako dowodu, że picie kakao samo w sobie wydłuża życie człowieka.

Najbezpieczniej powiedzieć, że kakao może być wartościowym elementem dobrze zbilansowanej diety, szczególnie jeśli wybieramy produkt naturalny, niesłodzony i możliwie najmniej przetworzony.

Czy kakao uspokaja?

Kakao bywa kojarzone z odprężeniem, ciepłem i poprawą nastroju. Może dawać przyjemne poczucie komfortu, zwłaszcza gdy pijemy je w spokojnych okolicznościach. Nie oznacza to jednak, że u każdego będzie działało typowo uspokajająco.

Ziarna kakaowca zawierają teobrominę, czyli związek spokrewniony z kofeiną, a także niewielkie ilości samej kofeiny. U części osób, szczególnie bardziej wrażliwych, kakao lub czekolada spożywane wieczorem mogą działać lekko pobudzająco i utrudniać zasypianie. Dotyczy to zwłaszcza dzieci oraz osób, które źle reagują na kofeinę.

Nie ma jednak podstaw, by twierdzić, że zwykła porcja czekolady lub kakao „zatrzymuje rozwój mózgu” dziecka. Rozsądniej mówić o umiarze: nadmiar słodkich produktów kakaowych, jedzenie czekolady przed snem albo regularne podawanie dzieciom mocno słodzonych napojów nie jest dobrym nawykiem. Problemem jest wtedy nie tylko teobromina czy kofeina, ale także cukier i możliwy wpływ na jakość snu.

Jakie kakao wybierać?

Najlepszym wyborem jest kakao naturalne, niesłodzone, o ciemnym kolorze i wyraźnym, lekko gorzkim smaku. To zupełnie inny produkt niż popularne słodzone mieszanki kakaowe dla dzieci, które często zawierają dużo cukru i znacznie mniej właściwego kakao.

Jeśli kakao ma być elementem zdrowej diety, warto przygotowywać je bez nadmiaru cukru, na mleku lub napoju roślinnym, a w przypadku dzieci podawać je raczej wcześniej w ciągu dnia niż tuż przed snem. Osoby szczególnie wrażliwe na kofeinę i teobrominę powinny obserwować reakcję organizmu.

Kakao nie jest cudownym lekiem, ale może być przyjemnym i wartościowym dodatkiem do codziennego jadłospisu. Najwięcej korzyści daje wtedy, gdy idzie w parze z dobrą dietą, ruchem, snem i umiarem.

Źródła

University of Illinois Urbana-Champaign; EFSA — European Food Safety Authority; Nutrition and Healthy Aging; Frontiers in Nutrition; HealthyChildren.org — American Academy of Pediatrics.