Dwujęzyczność spowalnia starzenie mózgu. Trzy języki lub więcej – działają jeszcze silniej

Czy nauka języków może odmłodzić mózg? Najnowsze badania opublikowane w Nature Aging wskazują, że… tak. Analiza danych ponad 86 tysięcy osób z 27 krajów Europy pokazuje, że osoby mówiące w dwóch językach starzeją się wolniej niż osoby jednojęzyczne, a znajomość trzech lub więcej języków potęguje ten efekt.

To jedno z największych badań poświęconych wielojęzyczności i starzeniu, a jego wnioski są wyjątkowo jednoznaczne: im więcej języków używamy, tym bardziej nasz mózg opiera się procesom starzenia.

Ponad 86 tysięcy osób, 27 krajów Europy – największa analiza tego typu

Zespół Agustína Ibañeza z Global Brain Health Institute (Trinity College Dublin) przeanalizował dane 86 149 osób w wieku 51–90 lat. Na ich podstawie oceniono, czy dana osoba starzeje się szybciej, wolniej czy zgodnie z oczekiwaniami, biorąc pod uwagę styl życia i stan zdrowia.

Wyniki były jednoznaczne:

• osoby jednojęzyczne były niemal dwa razy bardziej narażone na przyspieszone starzenie,
• osoby wielojęzyczne miały o połowę mniejsze ryzyko przyspieszonego starzenia,
• efekt był dawkowy — im więcej języków ktoś znał, tym wolniej się starzał. 

Co najważniejsze, ochronny wpływ wielojęzyczności utrzymywał się nawet po uwzględnieniu różnic społecznych, ekonomicznych i zdrowotnych.

Dlaczego mózg dwujęzycznych starzeje się wolniej?

Naukowcy podkreślają, że wielojęzyczność to złożony proces, który przebiega w dwóch etapach:

1. Intensywna nauka języka — tworzenie nowych połączeń nerwowych

To okres wymagający ogromnego wysiłku poznawczego. Mózg musi:

• nauczyć się nowej gramatyki,zapamiętać tysiące słów,
• opanować wymowę i rozumienie.

To trening podobny do nauki gry na instrumencie czy skomplikowanej matematyki — stymuluje tworzenie nowych sieci neuronalnych.

2. Używanie języka — ciągłe „ćwiczenia” dla mózgu

Później w grę wchodzi:

• przełączanie się między językami,
• rozmowy z różnymi osobami w różnych kontekstach,
• używanie języka w sytuacjach społecznych.

To codzienna gimnastyka mózgu, która — jak pokazują liczne badania — chroni przed demencją i wspiera funkcje poznawcze.

Profesor Jason Rothman (Lancaster University), który nie brał udziału w badaniu, zauważa:

„W przeciwieństwie do kosztownych terapii i suplementów, używanie wielu języków jest dostępne dla wszystkich. To codzienna czynność, która wspiera zdrowie mózgu”.

Wielojęzyczność jako narzędzie zdrowia publicznego

Autorzy badania podkreślają, że wyniki powinny skłonić rządy do zmian w edukacji i polityce zdrowotnej. Jeśli wielojęzyczność chroni mózg, to:

• nauka języków w szkołach powinna być wzmacniana, a nie ograniczana;
• mniejszościowe języki powinny być chronione;
• osoby dorosłe powinny mieć realny dostęp do kursów i praktyki językowej;
• tworzenie środowisk, gdzie ludzie regularnie korzystają z wielu języków, może być tak samo ważne jak kampanie antynikotynowe czy promowanie aktywności fizycznej.

Społeczne korzyści — nie tylko dla mózgu

Oprócz efektu neuroprotekcyjnego naukowcy wskazują, że wielojęzyczność:

• wzmacnia więzi społeczne,
• otwiera drzwi do nowych zawodów,
• zwiększa elastyczność poznawczą,
• pomaga w adaptacji kulturowej.

Badanie pozostawia jednak otwarte pytania:
Co dokładnie chroni najbardziej? Sama nauka języka? A może społeczny aspekt korzystania z niego? Czy różne języki różnią się „siłą” ochrony mózgu?

Naukowcy przyznają, że dalsze badania będą próbą rozplątania tych mechanizmów.

Wielojęzyczność – naturalny stan świata

Co ciekawe, większość ludzi na świecie używa na co dzień więcej niż jednego języka. Wbrew stereotypom USA ma odsetek osób dwujęzycznych zbliżony do Europy: 23%, podczas gdy średnia UE to 25%.

Wnioski? Warto uczyć się języków — dla zdrowia mózgu

Badanie z Nature Aging dostarcza jednych z najsilniejszych dowodów, że:

dwujęzyczność i wielojęzyczność realnie spowalniają starzenie mózgu,
efekt rośnie wraz z liczbą języków,
można zacząć w każdym wieku — korzyści i tak będą.

To świetny moment, by wrócić do nauki języka, zapisać się na kurs lub wspierać dzieci w dwujęzycznym wychowaniu. To nie tylko inwestycja w komunikację, ale i w zdrowie mózgu na długie lata.

Źródło: nature.com