Trening węchu poprawia u dzieci świadomość zapachów, co może wpływać na jakość życia

Węch można porównać do opisywanego przez Mickiewicza zdrowia – nie doceniamy go, dopóki go nie utracimy – zaznacza dr Marta Rokosz z UWr. Prowadzone z jej udziałem badania pokazały, że trening węchowy podnosi u dzieci świadomość zapachów, a to z kolei może mieć znaczenie dla ogólnej jakości codziennego funkcjonowania.

Zespół badawczy z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Wrocławskiego, kierowany przez dr hab. Annę Oleszkiewicz, analizuje rolę węchu w życiu dzieci – jego wpływ na regulację emocji, odbiór smaków, relacje społeczne, poczucie bezpieczeństwa oraz rozwój poznawczy. Jak wyjaśniła PAP dr Rokosz, zainteresowanie tym obszarem gwałtownie wzrosło po pandemii, gdy wiele osób doświadczyło, jak dotkliwa jest utrata węchu i jak bardzo obniża ona komfort życia.

— Covid uświadomił wielu osobom, jak wielkie jest znaczenie węchu dla codziennego funkcjonowania. Jego brak natychmiast odbiera przyjemność jedzenia, zmienia postrzeganie otoczenia, a nawet – pośrednio – relacje z innymi — powiedziała dr Rokosz.

Naukowcy postanowili sprawdzić, czy prosty program polegający na regularnym wąchaniu określonych zapachów może zmienić sposób, w jaki dzieci odbierają bodźce węchowe w swoim otoczeniu. W eksperymencie wzięło udział 101 dzieci w wieku od 6 do 9 lat, które podzielono na grupę badawczą oraz placebo.

Uczestnicy z grupy eksperymentalnej otrzymali komplet czterech sztyftów zapachowych z aromatami róży, cytryny, eukaliptusa i goździków. Dzieci z grupy placebo dostały identyczne wizualnie zestawy, pozbawione zapachu. Zadaniem wszystkich było wąchanie każdego sztyftu dwa razy dziennie, przez około 30 sekund, przez kolejne 12 tygodni.

Po zakończeniu programu dzieci ponownie poddano testom mierzącym świadomość zapachów, zdolność rozpoznawania woni oraz sprawność językową. Rezultaty badania opublikowano w czasopiśmie „Psychological Research”.

Analiza wyników wykazała, że u dzieci objętych rzeczywistym treningiem węchowym nastąpił niewielki wzrost świadomości zapachów w codziennym życiu. Oznacza to, że częściej je dostrzegały, zwracały na nie większą uwagę i uznawały je za istotne, na przykład podczas jedzenia, kontaktów z innymi ludźmi czy oceny otoczenia.

Nie stwierdzono natomiast poprawy w rozpoznawaniu konkretnych zapachów ani w zadaniach wymagających szybkiego generowania słów. Według badaczy sugeruje to, że ćwiczenia węchowe oddziałują głównie na uważność i świadomość zapachową, a zwiększone skupienie na bodźcach węchowych może pośrednio wspierać inne zdolności związane z tym zmysłem.

Dr Rokosz zwróciła również uwagę na dodatkowe efekty treningu węchowego widoczne w innych aspektach funkcjonowania psychicznego dzieci. — Zauważyliśmy również, że trening trochę poprawił u dzieci zdolność rozpoznawania emocji, natomiast nie miał wpływu na krótkotrwałą pamięć wizualną, słuchową ani węchową — powiedziała.

— Jest to więc dobra metoda rehabilitacyjna, wspierającą przede wszystkim osoby, które mają pewne trudności – obniżone zdolności poznawcze albo słabszy węch, ale nie sposób poprawy funkcjonowania u osób całkowicie zdrowych — wyjaśniła.

Badaczka podkreśliła, że węch oddziałuje na wiele sfer życia, których zwykle nie łączymy bezpośrednio z tym zmysłem. Ma znaczenie nie tylko dla przyjemności płynącej z jedzenia, lecz także dla emocji, pamięci, bezpieczeństwa oraz relacji międzyludzkich.

— Na proces jedzenia składają się zarówno wrażenie smakowe, jak i węchowe. Kiedy tracimy węch, nie jesteśmy w stanie odróżniać aromatów (banan ma słodki smak, ale to aromat mówi nam, że ten owoc to banan a nie pomarańcza), więc spożywanie potraw przestaje sprawiać nam radość, znika przyjemność z gotowania i komentowania posiłków wspólnie z rodziną czy przyjaciółmi. Poza tym struktury mózgowe odpowiedzialne za węch są ściśle połączone z tymi odpowiedzialnymi za emocje i pamięć, dlatego jego utrata zaburza także te procesy — powiedziała dr Rokosz.

Węch pełni także funkcję naturalnego systemu ostrzegawczego – pozwala wykryć na przykład ulatniający się gaz czy zepsutą żywność. Jak pokazują badania, osoby pozbawione tego zmysłu są bardziej narażone na tego typu zagrożenia.

— Zaburzenia węchu powodują też, że ludzie mają trudności z oceną własnego zapachu, co może rodzić niepewność i obniżać nastrój. Może być im też trudniej funkcjonować w relacjach – dla osoby z normalnie funkcjonującym węchem zapach bliskiego człowieka jest źródłem komfortu – kiedy się przytulamy, działa jak dodatkowy czynnik wzmacniający więź — dodała.

Jak podsumowała badaczka, węch to zmysł, o którym najłatwiej zapomnieć, mimo że w znacznym stopniu wpływa na codzienne życie. Jego wartość najczęściej uświadamiają sobie dopiero osoby, które nagle go tracą.

Obecnie zespół z UWr realizuje badania podłużne dotyczące rozwoju zdolności węchowych, emocjonalnych i poznawczych u dzieci w wieku przedszkolnym. Wiedza na temat węchu w tej grupie wiekowej jest wciąż ograniczona i nie do końca wiadomo, jak te obszary wzajemnie na siebie oddziałują.

Badania te mają pomóc m.in. ustalić, na jakim etapie życia pojawiają się różnice międzypłciowe – czyli od jakiego wieku dziewczynki częściej wykazują lepszy węch i większą świadomość zapachów niż chłopcy.

— Kobiety z reguły mają wyższe zdolności węchowe. Badanie może wskazać, czy te różnice są wrodzone i występują od najmłodszych lat, czy pojawią się później, a więc mogą wynikać z socjalizacji, np. tego, że dziewczynki częściej uczestniczą w pracach w kuchni albo interesują się kosmetykami. Chcemy sprawdzić, na jakim etapie różnice zaczynają się ujawniać — powiedziała dr Rokosz.